Η αιτία διάλυσης της Θεοσοφικής Εταιρίας στην Γερμανία - Rudolf Steiner και Ροδοσταυρισμός - Η απογοήτευση του Rudolf Steiner πριν τον θάνατό του - Charles Webster Leadbeater και Rudolf Steiner.
Η αιτία διάλυσης της Θεοσοφικής Εταιρίας στην Γερμανία
Η κύρια αιτία που ο Rudolf Steiner διέλυσε τη θεοσοφική εταιρία στη Γερμανία ήταν η βαθιά διαφωνία του Rudolf Steiner με την κατεύθυνση που είχε πάρει η Θεοσοφική Εταιρεία υπό την ηγεσία της Annie Besant και του Charles Webster Leadbeater. Η άμεση αφορμή ήταν η ανακήρυξη του Jiddu Krishnamurti ως του αναμενόμενου «Παγκόσμιου Διδασκάλου» ή νέας ενσάρκωσης του Χριστού.
Ο Steiner θεωρούσε ότι αυτό ήταν θεμελιωδώς λανθασμένο για διάφορους λόγους:
Πίστευε ότι το γεγονός του Χριστού ήταν μοναδικό στην ιστορία και δεν μπορούσε να επαναληφθεί με μια νέα φυσική ενσάρκωση.
Υποστήριζε ότι η «Δευτέρα Παρουσία» του Χριστού θα εκδηλωνόταν σε πνευματικό ή αιθερικό επίπεδο και όχι μέσω ενός συγκεκριμένου ανθρώπου.
Θεωρούσε ότι η Θεοσοφική Εταιρεία απομακρυνόταν από την αντικειμενική πνευματική έρευνα προς μια μορφή προσωπολατρίας και μεσσιανισμού.
Η σύγκρουση κορυφώθηκε το 1912–1913. Όταν η Γερμανική θεοσοφική οργάνωση, με επικεφαλής τον Steiner, αρνήθηκε να αποδεχθεί την αναγνώριση του Krishnamurti ως Παγκόσμιου Διδασκάλου, η διεθνής Θεοσοφική Εταιρεία διέγραψε το Γερμανικό Τμήμα. Ως αποτέλεσμα, ο Steiner και οι συνεργάτες του ίδρυσαν το 1913 την Ανθρωποσοφική Εταιρεία.
Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι η υπόθεση του Krishnamurti ήταν η άμεση αφορμή, αλλά όχι η μοναδική αιτία που συνέβη αυτό. Οι διαφορές είχαν ήδη συσσωρευτεί επί χρόνια και αφορούσαν:
Τη μεθοδολογία της πνευματικής έρευνας (ο Steiner έδινε έμφαση στη συστηματική εσωτερική γνώση),
Τη διαφορετική ερμηνεία του Χριστού και του Χριστιανικού εσωτερισμού,
Τη μετατόπιση της Θεοσοφικής Εταιρείας προς ανατολικές θρησκευτικές αντιλήψεις, ενώ ο Steiner επιδίωκε μια σύνθεση που είχε ως κέντρο τον Χριστιανισμό.
Είναι ενδιαφέρον ότι λίγα χρόνια αργότερα, το 1929, ο ίδιος ο Krishnamurti διέλυσε την Order of the Star και απέρριψε δημόσια τον ρόλο του ως «Παγκόσμιου Διδασκάλου», δηλώνοντας ότι η αλήθεια δεν μπορεί να οργανωθεί μέσα από καμία θρησκευτική ή πνευματική οργάνωση.
Rudolf Steiner και Ροδοσταυρισμός
Ο Rudolf Steiner αργότερα υποστήριξε ότι ο Ροδοσταυρισμός αποτελούσε την αυθεντική δυτική μορφή της εσωτερικής γνώσης, κατάλληλη για τη σύγχρονη ευρωπαϊκή συνείδηση.
Οι βασικές του θέσεις ήταν οι εξής:
1. Η Δύση χρειάζεται τη δική της εσωτερική παράδοση
Ο Steiner θεωρούσε ότι η Θεοσοφική Εταιρεία στρεφόταν ολοένα και περισσότερο προς τον ινδουισμό, τον βουδισμό και άλλες ανατολικές παραδόσεις. Δεν αμφισβητούσε την αξία τους, αλλά πίστευε ότι ο σύγχρονος δυτικός άνθρωπος έπρεπε να αναπτύξει την πνευματικότητά του μέσα από τη δική του πολιτισμική εξέλιξη.
2. Ο Χριστός ως κεντρικό γεγονός της ανθρώπινης εξέλιξης
Για τον Steiner, το Μυστήριο του Γολγοθά ήταν το καθοριστικό γεγονός της παγκόσμιας ιστορίας. Υποστήριζε ότι ο Ροδοσταυρισμός διατηρούσε αυτή τη χριστοκεντρική αντίληψη, ενώ η Θεοσοφική Εταιρεία, κατά τη γνώμη του, την υποβάθμιζε υπέρ μιας γενικής σύνθεσης ανατολικών διδασκαλιών.
3. Ο Ροδοσταυρισμός ως "επιστημονική" μύηση.
Ο Steiner χρησιμοποιούσε τον όρο «ροδοσταυρική μύηση» για να περιγράψει μια πορεία πνευματικής ανάπτυξης που:
Δεν απαιτεί απομόνωση από τον κόσμο,
Συμβαδίζει με την επιστημονική σκέψη,
Βασίζεται στη συνειδητή άσκηση της σκέψης και όχι κυρίως στον μυστικισμό ή την έκσταση.
4. Δεν ισχυριζόταν ότι ίδρυσε νέο Ροδοσταυρικό τάγμα.
Είναι σημαντικό ότι ο Steiner δεν δήλωσε ποτέ πως ανήκε σε κάποιο ιστορικό Ροδοσταυρικό τάγμα ούτε ότι ίδρυσε ένα νέο. Χρησιμοποιούσε τον όρο περισσότερο για να περιγράψει ένα πνευματικό ρεύμα παρά μια συγκεκριμένη οργάνωση.
Σε πολλές διαλέξεις του έλεγε ότι η αποστολή του ήταν να παρουσιάσει την «Πνευματική Επιστήμη» σε μορφή κατάλληλη για τη δυτική συνείδηση. Ο Ροδοσταυρισμός, κατά τον Steiner, αποτελούσε τη συνέχεια της δυτικής εσωτερικής παράδοσης, η οποία συνδύαζε:
Τον Χριστιανισμό,
Τη φιλοσοφία,
Τη φυσική επιστήμη,
Και την άμεση πνευματική εμπειρία.
Δε θεωρούσε λοιπόν ότι «εγκατέλειψε» τη Θεοσοφία για τον Ροδοσταυρισμό. Αντιθέτως, υποστήριζε ότι η Ανθρωποσοφία ήταν η φυσική εξέλιξη της αληθινής δυτικής εσωτερικής παράδοσης, της οποίας ο Ροδοσταυρισμός ήταν ο κύριος φορέας.
Από ιστορική σκοπιά, οι μελετητές επισημαίνουν ότι η έμφαση του Steiner στον Ροδοσταυρισμό υπήρχε ήδη πριν από τη ρήξη με τη Θεοσοφική Εταιρεία, αλλά ενισχύθηκε σημαντικά μετά το 1912–1913. Έτσι, υπάρχει διάκριση ανάμεσα στη δική του ερμηνεία (ότι αποκάλυπτε μια προϋπάρχουσα δυτική εσωτερική παράδοση) και στην ιστορική ερμηνεία (ότι η έμφαση αυτή εντάθηκε και ως απάντηση στη θεοσοφική στροφή προς την Ανατολή και στην υπόθεση του Krishnamurti).
Η απογοήτευση του Rudolf Steiner πριν τον θάνατό του
Υπάρχουν αρκετές μαρτυρίες ότι ο Rudolf Steiner αισθανόταν, στα τελευταία χρόνια της ζωής του (1924–1925), ότι το έργο του είχε μείνει ανολοκλήρωτο. Ωστόσο, είναι σημαντικό να διακρίνουμε ανάμεσα σε όσα είπε ο ίδιος και στις μεταγενέστερες αναμνήσεις των μαθητών του.
Μετά την πυρκαγιά που κατέστρεψε το πρώτο Goetheanum την παραμονή της Πρωτοχρονιάς 1922–23, ο Steiner αφιέρωσε τεράστιο μέρος της ενέργειάς του στην αναδιοργάνωση της Ανθρωποσοφικής Εταιρείας και στην ανέγερση του δεύτερου Goetheanum.
Το 1924 η υγεία του επιδεινώθηκε σοβαρά. Παρ' όλα αυτά συνέχισε να δίνει διαλέξεις και να εργάζεται σχεδόν αδιάκοπα. Τον Σεπτέμβριο του 1924 σταμάτησε πλέον τις δημόσιες εμφανίσεις και εργάστηκε από το δωμάτιό του μέχρι τον θάνατό του, στις 30 Μαρτίου 1925.
Σε αρκετές τελευταίες επιστολές και συζητήσεις του εξέφρασε την αίσθηση ότι:
Υπήρχαν ακόμη σημαντικές πλευρές της πνευματικής επιστήμης που δεν είχε προλάβει να παρουσιάσει,
Οι συνεργάτες του δεν είχαν ακόμη κατανοήσει πλήρως τη μέθοδο της πνευματικής έρευνας,
Η Ανθρωποσοφική Εταιρεία αντιμετώπιζε εσωτερικές συγκρούσεις που εμπόδιζαν την αποστολή της.
Δεν υπάρχει, όμως, κάποιο γνωστό κείμενο όπου να λέει απερίφραστα: «Απέτυχα» ή «το έργο μου απέτυχε». Αντίθετα, η αίσθηση είναι περισσότερο ότι ο χρόνος δεν του επαρκούσε.
Στενοί συνεργάτες όπως η Ita Wegman και η Marie Steiner περιγράφουν έναν άνθρωπο που είχε επίγνωση ότι πλησίαζε το τέλος του και που συχνά επαναλάμβανε πως πολλά από όσα ήθελε να μεταδώσει θα έπρεπε να τα συνεχίσουν άλλοι. Μετά τον θάνατό του, αρκετοί μαθητές ερμήνευσαν αυτή τη στάση ως βαθιά απογοήτευση.
Οι ερευνητές συνήθως αναφέρουν ότι ο Steiner πιθανότατα θεωρούσε ανολοκλήρωτα:
Τη συστηματική παρουσίαση της πνευματικής επιστήμης,
Την εδραίωση της Ελεύθερης Ανώτατης Σχολής Πνευματικής Επιστήμης στο Goetheanum,
Την εκπαίδευση επαρκούς αριθμού ανθρώπων που θα μπορούσαν να συνεχίσουν ανεξάρτητα την πνευματική έρευνα,
Την εφαρμογή των ιδεών του στην κοινωνική ανανέωση, την ιατρική, την παιδαγωγική και τη γεωργία.
Οι περισσότεροι ιστορικοί συμφωνούν ότι ο Steiner πέθανε σε μια περίοδο κατά την οποία βρισκόταν στο μέσο μιας νέας φάσης του έργου του. Η αναδιοργάνωση της Ανθρωποσοφικής Εταιρείας είχε μόλις αρχίσει, το δεύτερο Goetheanum δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί και αρκετοί κύκλοι διαλέξεων διακόπηκαν από τον θάνατό του.
Επομένως, είναι εύλογο να πούμε ότι ένιωθε πως το έργο του παρέμενε ανολοκλήρωτο. Είναι όμως λιγότερο ακριβές να υποστηριχθεί ότι πέθανε με τη βεβαιότητα πως είχε αποτύχει. Αυτή η δεύτερη διατύπωση προέρχεται κυρίως από μεταγενέστερες ερμηνείες των μαθητών και όχι από σαφείς δικές του δηλώσεις.
Charles Webster Leadbeater και Rudolf Steiner
Η γνώμη του Rudolf Steiner για τον Charles Webster Leadbeater εξελίχθηκε με τον χρόνο. Στα πρώτα χρόνια της συνεργασίας του με τη Θεοσοφική Εταιρεία απέφευγε τις δημόσιες προσωπικές επιθέσεις, αλλά μετά τη ρήξη τους έγινε ιδιαίτερα επικριτικός, κυρίως για τη μέθοδο και τις διδασκαλίες του, όχι τόσο για τον χαρακτήρα του.
Οι βασικές διαφωνίες του ήταν οι εξής:
1. Αμφισβητούσε τη μέθοδο της «διορατικότητας»
Ο Leadbeater ισχυριζόταν ότι μπορούσε να παρατηρεί υπεραισθητούς κόσμους με αστρική όραση και δημοσίευε λεπτομερείς περιγραφές για:
Την ατλαντική εποχή,
Τις προηγούμενες ζωές ανθρώπων,
Τα λεπτοφυή σώματα,
Τους «Διδασκάλους» (Masters).
Ο Steiner θεωρούσε ότι τέτοιες εμπειρίες δεν ήταν κατ' ανάγκη αντικειμενικές. Υποστήριζε ότι η πνευματική έρευνα απαιτεί αυστηρή πειθαρχία της σκέψης, γιατί διαφορετικά ο ερευνητής μπορεί να συγχέει πραγματικές πνευματικές αντιλήψεις με εικόνες του αστρικού κόσμου ή προσωπικές προβολές.
2. Διαφωνούσε έντονα για τον Χριστό
Αυτή ήταν ίσως η μεγαλύτερη διαφορά.
Ο Leadbeater και η Annie Besant υποστήριζαν ότι ο «Χριστός» είναι ένα υψηλό πνευματικό Ον που μπορεί να εκδηλωθεί επανειλημμένα μέσω διαφορετικών ανθρώπων και ότι ο Jiddu Krishnamurti επρόκειτο να γίνει ο νέος φορέας του.
Ο Steiner απέρριπτε αυτή την ιδέα ως θεμελιώδες λάθος. Για εκείνον, η ενσάρκωση του Χριστού στον Ιησού ήταν μοναδικό κοσμικό γεγονός και δεν επρόκειτο να επαναληφθεί.
3. Επέκρινε τον αποκρυφισμό της Θεοσοφικής Εταιρείας
Ο Steiner θεωρούσε ότι ο Leadbeater είχε μεταφέρει στη Θεοσοφία μια κουλτούρα έντονου αποκρυφισμού, με έμφαση σε μυστικούς δασκάλους, μυήσεις και ψυχικές εμπειρίες. Ο ίδιος επιδίωκε μια «πνευματική επιστήμη» που, κατά την άποψή του, θα ήταν περισσότερο ελέγξιμη μέσω της εσωτερικής πειθαρχίας και της λογικής.
4. Δεν επικεντρωνόταν στις προσωπικές κατηγορίες
Ο Leadbeater είχε κατηγορηθεί ήδη από το 1906 για ανάρμοστη σεξουαλική καθοδήγηση ανηλίκων, γεγονός που προκάλεσε σοβαρό σκάνδαλο στη Θεοσοφική Εταιρεία. Αν και ο Steiner γνώριζε την υπόθεση, στις δημόσιες τοποθετήσεις του δεν φαίνεται να βασίζει την κριτική του σε αυτές τις κατηγορίες. Προτιμούσε να επικρίνει τις διδασκαλίες και τη μέθοδο του Leadbeater, θεωρώντας ότι εκεί βρισκόταν το ουσιαστικό πρόβλημα.
Ο Steiner δεν παρουσίαζε συνήθως τον Leadbeater ως απατεώνα ή κακόβουλο άνθρωπο. Τον θεωρούσε όμως πνευματικά πλανημένο και πίστευε ότι οι διδασκαλίες του οδηγούσαν τη Θεοσοφική Εταιρεία σε σοβαρές αποκλίσεις από αυτό που ο ίδιος θεωρούσε αυθεντική εσωτερική γνώση.
Από ιστορική σκοπιά, οι ερευνητές συμφωνούν ότι η σύγκρουση Steiner–Leadbeater δεν ήταν κυρίως προσωπική· αντανακλούσε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το τι συνιστά έγκυρη εσωτερική γνώση. Ο Leadbeater έδινε έμφαση στη διορατική εμπειρία και στην παράδοση των «Διδασκάλων», ενώ ο Steiner υποστήριζε ότι η πνευματική γνώση πρέπει να κατακτάται μέσω μιας αυστηρά καλλιεργημένης, συνειδητής γνωστικής διαδικασίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου