Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Hermes Trismegistus. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Hermes Trismegistus. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 8 Αυγούστου 2026

Βασικά σημεία της Ερμητικής διδασκαλίας μέσω του Ερμητικού Σώματος

 


Βασικά σημεία της Ερμητικής διδασκαλίας μέσω του Ερμητικού Σώματος

Αν και το Ερμητικό σώμα περιέχει πολλά διαφορετικά βιβλία, παρόλα αυτά μπορούμε να βρούμε κάποια βασικά σημεία όσον αφορά την Ερμητική διδασκαλία.

1. Ο Θεός είναι Ένας, υπερβατικός και ταυτόχρονα παρών.

Στα Ερμητικά κείμενα ο Θεός παρουσιάζεται ως το Ένα, η απόλυτη Πηγή από την οποία προέρχονται όλα. Δεν είναι απλώς ένας θεός ανάμεσα σε άλλους. Είναι η αρχή του είναι, της ζωής, του νου και της δημιουργίας. 
Στο Corpus Hermeticum εμφανίζεται με διάφορα ονόματα και περιγραφές: Ως Θεός, Πατήρ, Αγαθόν, Έν, Νους, Φως.
Ένα σημαντικό σημείο εδώ είναι πως ο Θεός δεν ταυτίζεται απλώς με τον κόσμο, αλλά ο κόσμος υπάρχει χάρη στην παρουσία και την ενέργειά του.

2. Ο Νους είναι το μεγάλο μέσο μεταξύ Θεού και ανθρώπου.

Εδώ διακρίνουμε ένα από τα θεμελιώδη σημεία του Ερμητισμού. Ο Νους δεν είναι απλώς η διανοητική ικανότητα του ανθρώπου. Είναι μια ανώτερη αρχή συνείδησης, μέσω της οποίας ο άνθρωπος μπορεί να γνωρίσει τον Θεό.
Έτσι δημιουργείται μια χαρακτηριστική ερμητική αλυσίδα: Θεός → Νους → Κόσμος → Άνθρωπος.
Και ταυτόχρονα: Άνθρωπος → Νους → Γνώση → Θεός
Αυτό μας οδηγεί κατευθείαν στην τρίτη αρχή.

3. Η σωτηρία έρχεται μέσω της Γνώσης και όχι απλώς μέσω πίστης.

Η γνώση στον Ερμητισμό δεν σημαίνει ότι κάποιος αποκτά πληροφορίες σχετικά με τον Θεό αλλά σημαίνει την άμεση εσωτερική αναγνώριση της θεϊκής πραγματικότητας.
Γι' αυτό και τα Ερμητικά κείμενα συχνά περιγράφουν μια μεταμόρφωση: ο άνθρωπος αρχικά αγνοεί ποιος είναι → αποκτά επίγνωση → αναγνωρίζει την προέλευσή του → επιστρέφει προς τον Θεό.
Επομένως, η γνώση είναι ταυτόχρονα γνώση του Θεού και αυτογνωσία. Αυτό θυμίζει πολύ την περίφημη ερμητική ιδέα: «Γνώθι σεαυτόν» όχι όμως με την απλή φιλοσοφική έννοια της ψυχολογικής αυτογνωσίας. Ο άνθρωπος γνωρίζει τον εαυτό του επειδή ανακαλύπτει την ουράνια και θεϊκή του καταγωγή.

4. Ο άνθρωπος είναι ένα μικρό σύμπαν.

Αυτό είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα ερμητικά σημεία της Ερμητικής διδασκαλίας. Ο άνθρωπος ως μικρόκοσμος και ο κόσμος ως μακρόκοσμος.
Ο άνθρωπος βρίσκεται στη μοναδική θέση να συμμετέχει και στις δύο πραγματικότητες: στην γήινη φύση + νοητική, θεϊκή φύση.
Γι' αυτό ο άνθρωπος μπορεί είτε να βυθιστεί στον υλικό κόσμο και να ζει αποκλειστικά μέσω των αισθήσεων, είτε να στραφεί προς τον Νου και να επιστρέψει προς την πνευματική του πηγή και εδώ βρίσκεται και η βάση της Ερμητικής ανθρωπολογίας.

5. Ο υλικός κόσμος δεν είναι απλώς «κακός».

Αυτό είναι μια πολύ σημαντική διαφοροποίηση από ορισμένες άλλες γνωστικές αντιλήψεις. Ο κόσμος στον Ερμητισμό μπορεί να θεωρείται θεϊκό δημιούργημα και εικόνα του Θεού.
Το πρόβλημα δεν είναι κατ' ανάγκην η ύλη αυτή καθαυτή αλλά το πρόβλημα είναι η άγνοια.
Ο άνθρωπος υποφέρει επειδή έχει ξεχάσει την πραγματική του φύση και ταυτίζεται αποκλειστικά με: το σώμα, τις επιθυμίες, τα πάθη, τις αισθήσεις, τον εγωισμό.
Άρα η ερμητική «πτώση» μπορεί να περιγραφθεί περισσότερο ως η πτώση της συνείδησης μέσα στην άγνοια.

6. Η επιστροφή είναι μια εσωτερική μεταμόρφωση.

Εδώ διακρίνουμε, υπάρχει το πρακτικό σκέλος της διδασκαλίας διότι ο άνθρωπος πρέπει να πραγματοποιήσει μια εσωτερική αναγέννηση. Ένα από τα σημαντικότερα κείμενα γι' αυτό είναι ο Λόγος περί Αναγέννησης (Corpus Hermeticum XIII).
Εκεί η αναγέννηση δεν είναι βιολογική. Είναι μια νέα γέννηση της συνείδησης. Ο παλαιός άνθρωπος, ο οποίος κυβερνάται από τα πάθη και την άγνοια, υποχωρεί και εμφανίζεται ένας νέος άνθρωπος που κυβερνάται από τον Νου. Αυτό είναι εξαιρετικά κοντά στη Χριστιανική γλώσσα της αναγέννησης, χωρίς όμως να σημαίνει ότι τα δύο συστήματα είναι ιστορικά ταυτόσημα.

7. Το Σύμπαν είναι ζωντανό και εμψυχωμένο.

Ο Ερμητικός κόσμος δεν είναι μια νεκρή μηχανή, ο Κόσμος παρουσιάζεται ως ένα ζωντανό ον, οργανωμένο και διαποτισμένο από Νου και θεϊκή τάξη.
Γι' αυτό ο Ερμητισμός δίνει τόσο μεγάλη σημασία στην: αστρολογία, κοσμολογία, την αντιστοιχία του ουρανού και της γης, σχέση μικρόκοσμου και μακρόκοσμου.
Αργότερα αυτή η αντίληψη θα συμπυκνωθεί στη γνωστή Ερμητική αρχή: «Όπως επάνω, έτσι και κάτω.»
Η ακριβής φράση ανήκει στον Σμαράγδινο Πίνακα και όχι στο Corpus Hermeticum, αλλά εκφράζει πολύ καλά αυτή την ευρύτερη Ερμητική κοσμοαντίληψη.

8. Η γνώση του Θεού μεταμορφώνει την ίδια τη ζωή. 

Και εδώ υπάρχει κάτι που συχνά χάνεται όταν ο Ερμητισμός παρουσιάζεται απλώς ως «απόκρυφη γνώση». Η γνώση πρέπει να μεταμορφώσει τον άνθρωπο διότι δεν αρκεί να γνωρίζει κάποιος διάφορες κοσμολογικές θεωρίες.
Η Ερμητική πορεία αναπτύσσεται διαδοχικά από την άγνοια στην επίγνωση, στην κάθαρση, στην αναγέννηση, στην γνώση, στην ένωση ή επιστροφή προς το Θείο.
Και επομένως υπάρχει και ηθική διάσταση, η οποία σηματοδοτεί μια αποδέσμευση από τα πάθη, την αυτοκυριαρχία, την ευσέβεια και μια ολική μεταβολή του τρόπου ζωής.


Αν μελετήσουμε σωστά το σύνολο του Ερμητικού σώματος φαίνεται πολύ καθαρά ότι, παρά την ποικιλία των βιβλίων και των συγγραφέων, υπάρχει πράγματι ένας εντυπωσιακός κοινός «σκελετός» της Ερμητικής διδασκαλίας. 
Εκεί βλέπουμε:

1. Ο Θεός ως Ένα, Αγαθό και Πηγή όλων.

Από το Corpus Hermeticum I, 8–9 (Poimandres)

Ο Ποιμάνδρης διδάσκει τον Ερμή ότι ο Θεός είναι:

«Το Αγαθόν και το Καλόν… η αρχή και η ρίζα όλων των όντων.»

Η ιδέα είναι ότι πίσω από την πολλαπλότητα των όντων υπάρχει μία υπέρτατη αρχή, από την οποία προέρχεται η ζωή και η δημιουργία.
Ένα → Πολλά, χωρίς τα πολλά να είναι ανεξάρτητα από το Ένα.

2. Ο Νους ως θεϊκή αρχή.

Corpus Hermeticum I, 18–19

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία του Ποιμάνδρη είναι η διάκριση ανάμεσα στον Νου και στον άνθρωπο. Ο Νους παρουσιάζεται ως θεϊκή αρχή που δόθηκε στον άνθρωπο ώστε να μπορεί να γνωρίσει τον Θεό. Αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί ο άνθρωπος δεν βρίσκεται απλώς απέναντι στον Θεό ως εξωτερικός παρατηρητής. Υπάρχει μέσα του η δυνατότητα της θεϊκής γνώσης.

3. Η γνώση του Θεού μέσω της αυτογνωσίας.

Corpus Hermeticum I, 21

Ο Ποιμάνδρης λέει στον Ερμή ότι ο άνθρωπος πρέπει να γνωρίσει: «τον εαυτό του και τον Πατέρα.»
Εδώ βλέπουμε ένα θεμελιώδες ερμητικό μοτίβο: από την αυτογνωσία προς την γνώση της θείας πραγματικότητας.
Δεν πρόκειται απλώς για ψυχολογική αυτοπαρατήρηση. Ο άνθρωπος πρέπει να ανακαλύψει ποια είναι η βαθύτερη πνευματική του φύση.

4. Ο άνθρωπος ως μικρόκοσμος.

Corpus Hermeticum I, 12–15

Στο Ποιμάνδρη περιγράφεται η δημιουργία του ανθρώπου και η ιδιαίτερη θέση του μέσα στον κόσμο. Ο άνθρωπος έχει συγγένεια με τον Κόσμο, αλλά ταυτόχρονα διαθέτει τον Νου, και μέσω αυτού μπορεί να στραφεί προς το θείο. Αυτό δημιουργεί την περίφημη Ερμητική διπλή φύση: άνθρωπος = θνητό σώμα + αθάνατη νοητική/θεϊκή αρχή.
Και αυτό εξηγεί γιατί ο άνθρωπος μπορεί να γίνει είτε «γήινος» είτε «θεϊκός» ανάλογα με το πού στρέφει τη συνείδησή του.

5. Η άγνοια είναι η πραγματική ασθένεια του ανθρώπου.

Corpus Hermeticum I, 21–23

Στο τέλος του Poimandres εμφανίζεται μια πολύ χαρακτηριστική αντίθεση: γνώση ↔ άγνοια.
Όποιος γνωρίζει τον Θεό και τον εαυτό του οδηγείται προς τη ζωή. Όποιος παραμένει στην άγνοια παραμένει δεμένος με τον κόσμο των αισθήσεων και των παθών. 
Επομένως η «πτώση» στον Ερμητισμό δεν πρέπει να κατανοείται πάντα ως μια εξωτερική ιστορική καταστροφή. 
Μπορεί να διαβαστεί ως την λήθη της θεϊκής του καταγωγής μια ταύτιση με το κατώτερο και την απώλεια της γνώσης.

6. Η μεγάλη ερμητική αρχή: «Γνώρισε τον εαυτό σου και τον Θεό».

Εδώ υπάρχει ένα πολύ όμορφο χωρίο στο Corpus Hermeticum IV, 9–10 (The Cup or Monad)
Ο Ερμής διδάσκει ότι ο άνθρωπος πρέπει να στραφεί προς τον Νου και να γνωρίσει: «ποιος είσαι και από πού ήρθες.» 
Και η γνώση αυτή οδηγεί στην επίγνωση της πραγματικής καταγωγής του ανθρώπου και αυτός είναι ο πυρήνας της Ερμητικής ανθρωπολογίας.

7. Η αναγέννηση του ανθρώπου. 

Corpus Hermeticum XIII, 1–2 και 10–14

Το κείμενο ονομάζεται ουσιαστικά «Περί Της Αναγέννησης».

Ο Ερμής ρωτά τον Τάτ: «Θέλω να αναγεννηθώ.» Και η απάντηση δεν αφορά φυσική γέννηση. Πρόκειται για μια εσωτερική γέννηση, κατά την οποία ο άνθρωπος εγκαταλείπει την κυριαρχία των παθών και γεννιέται μέσα του μια νέα κατάσταση συνείδησης. Αυτό είναι ένα από τα πιο σημαντικά σημεία ολόκληρου του Corpus Hermeticum.

8. Τα επτά πάθη που πρέπει να ξεπεραστούν.

Στο ίδιο Corpus Hermeticum XIII παρουσιάζεται μια πολύ ενδιαφέρουσα διδασκαλία. Ο αναγεννώμενος άνθρωπος πρέπει να υπερβεί τις επτά δυνάμεις-μορφές του κοσμικού πάθους:
την άγνοια, την λύπη, την ασυδοσία, την επιθυμία, την αδικία, την απληστία και το ψεύδος. Η ακριβής απόδοση των όρων ποικίλλει ανά μετάφραση.
Εδώ βλέπουμε ότι η Γνώση δεν είναι απλώς διανοητική γνώση και πως αυτή πρέπει και μπορεί να αλλάξει τον ίδιο τον άνθρωπο.

9. «Ο Θεός είναι μέσα σου».

Ένα ιδιαίτερα σημαντικό μοτίβο εμφανίζεται στο: Corpus Hermeticum XI, 20

Ο Ερμής διδάσκει ότι ο άνθρωπος πρέπει να κατανοήσει τη θεϊκή παρουσία μέσα στην ίδια τη δημιουργία και στον εαυτό του.
Η σκέψη είναι περίπου: αν ο Θεός είναι η πηγή της ζωής, τότε κάθε ζωντανό ον συμμετέχει κατά κάποιον τρόπο στη θεία ζωή. Αυτό δεν σημαίνει απλά πως «ο άνθρωπος είναι Θεός» με απλοϊκό τρόπο. Πρόκειται για πολύ πιο λεπτή σχέση μετοχής του ανθρώπου στο θείο.

10. Ο κόσμος είναι ζωντανός. 

Corpus Hermeticum VIII, 1–2

Το κείμενο υποστηρίζει ότι ο Κόσμος είναι ζωντανός και ότι η ζωή του προέρχεται από τον Θεό. Αυτό είναι θεμελιώδες για να καταλάβουμε γιατί ο Ερμητισμός δεν βλέπει τη φύση απλώς ως νεκρή ύλη. Ο κόσμος είναι: ζωντανός, νοήμων, θεϊκά οργανωμένος.
Γι' αυτό αργότερα η Ερμητική παράδοση θα δώσει τόσο μεγάλη σημασία στις αντιστοιχίες μεταξύ ανθρώπου και του κοσμικού συστήματος.

11. Η φύση είναι θεϊκό έργο.

Corpus Hermeticum IX, 8–10

Εδώ συναντάμε την ιδέα ότι ο κόσμος και η φύση δεν πρέπει να περιφρονούνται. Το πρόβλημα βρίσκεται περισσότερο στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται και χρησιμοποιεί τον κόσμο. Αυτό είναι μια σημαντική διαφορά από ορισμένες μορφές ριζικού γνωστικού δυϊσμού: ύλη = αναγκαστικά κακό. Η άγνοια και η λανθασμένη προσκόλληση είναι το πρόβλημα.

12. Η αγάπη και η ευσέβεια προς τον Θεό.

Corpus Hermeticum I, 31–32

Στο τέλος του Ποιμάνδρη η γνώση του Θεού οδηγεί σε ύμνο και δοξολογία. Αυτό έχει μεγάλη σημασία διότι ο ερμητικός γνωστικός άνθρωπος δεν αποκτά απλώς μια «μυστική πληροφορία». Αυτή η αποκαλυπτική γνώση γεννά: δέος και ευγνωμοσύνη, ευσέβεια και τελικά μεταμόρφωση.
Και αυτό δείχνει ότι ο Ερμητισμός είναι πολύ περισσότερο θρησκευτικός και μυστικιστικός απ' όσο συχνά μας παρουσιάζεται από διάφορους σχολιαστές.

Μπορούμε να δούμε ολόκληρη αυτήν τη διδασκαλία σε μία αλυσίδα αν πάρουμε αυτά τα χωρία και τα βάλουμε μαζί. Τότε προκύπτει ένα εξαιρετικά καθαρό σχήμα:

ΘΕΟΣ

ΝΟΥΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

ΑΝΘΡΩΠΟΣ

ΛΗΘΗ / ΑΓΝΟΙΑ

ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ

ΓΝΩΣΙΣ

ΚΑΘΑΡΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΘΗ

ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΘΕΩΣΗ / ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΘΕΙΟ

Το Corpus Hermeticum XIII είναι ίσως το καλύτερο κείμενο για να δούμε αυτή τη διαδικασία ως εσωτερική πορεία, ενώ το I (Poimandres) είναι το καλύτερο για να κατανοήσουμε την κοσμολογία και την ανθρωπολογία.

Μια εργασία από τον G.J.P.


Παρασκευή 22 Αυγούστου 2025

'Ερμητική Πνευματικότητα και Ιστορική Φαντασία' του Wouter J. Hanegraaff


Απόσπασμα από το βιβλίο 'Ερμητική Πνευματικότητα και Ιστορική Φαντασία' 

του Wouter J. Hanegraaff

Από το κεφάλαιο 9 Η Πηγή

Ο Σιωπηλός

Το γεγονός ότι το Φαγιούμ μπορεί να ήταν το αρχικό κέντρο της ερμητικής πνευματικότητας ενισχύεται περαιτέρω από τις αναφορές του Ισίδωρου στον Αγαθό Δαίμων, "τον καλό δαίμονα", ο οποίος εμφανίζεται σε περίοπτη θέση ως ο αρσενικός σύζυγος της Agathē Tuchē, "καλής τύχης". "14 ο μεγαλοπρεπής "μεγάλος, μεγάλος και πιο μεγάλος" του Ισιδώρου προϊδεάζει για το επίθετο τρισμέγιστος, που ως γνωστόν χρησιμοποιήθηκε αργότερα στον "τρις μέγιστο" Ερμή,15 - ο οποίος μάλιστα φαίνεται να μιλάει για τον Agathos Daimon ως τον δικό του πνευματικό δάσκαλο στο CH XII.

Η περιγραφή μπορεί να είναι πιο σημαντική από ό,τι έχει γίνει αντιληπτό προηγουμένως: "μόνο αυτός ... ως πρωτότοκος Θεός [hōs prōtogonos theos] είδε αληθινά τα πάντα και μίλησε θεϊκά λόγια [to panta katidōn theious logous ephthegxato]".16 Ο Άγαθος Daimon μιλούσε συχνά για τη νοητική ενότητα των πάντων, αλλά προς βαθιά λύπη του Ερμή δεν κατέγραψε ποτέ τα λόγια του γραπτώς. Έτσι, ο ανώνυμος συγγραφέας αυτής της πραγματείας τον παρουσιάζει ως έναν άνθρωπο τον οποίο γνώριζε κάποτε, τα λόγια του οποίου είχαν πολύ μεγάλο κύρος, αλλά ο οποίος κατά πάσα πιθανότητα δεν είναι πλέον εν ζωή. Λαμβάνοντας υπόψη τη συζήτησή μας στο Κεφάλαιο 8, η ακριβής διατύπωση "πρωτότοκος Θεός" υποδηλώνει ότι θεωρούσε τον Άγαθο Δαίμον ως το πρώτο ανθρώπινο ον που αναγεννήθηκε ποτέ θεϊκό και "έγινε ο αιών", αποκτώντας έτσι την ικανότητα να βλέπει όλα τα πράγματα όπως εμφανίζονται στη δική του άυλη φαντασία του Θεού (δηλαδή να "βλέπει αληθινά τα πάντα").

Αυτό θα τον καθιστούσε τον πρόδρομο τόσο του Ερμή όσο και του Τατ, ένα ιδανικό πρότυπο πνευματικής ολοκλήρωσης.17 Έτσι, πίσω από τη λογοτεχνική αφήγηση, ενδεχομένως να ρίχνουμε μια ματιά σε μια ισχυρή χαρισματική μορφή που μπορεί κάποτε να δραστηριοποιήθηκε στην περιοχή του Fayyum και θα ήταν ένας εξαιρετικός υποψήφιος για τον αρχικό ιδρυτή της Ερμητικής κοινότητας.

Ο ίδιος μυστηριώδης δάσκαλος της σοφίας εμφανίζεται σε πολλά άλλα Ερμητικά αποσπάσματα που διατηρούνται με ελάχιστες παραλλαγές σε δύο Χριστιανικές πραγματείες: μια συζήτηση για την Αγία Τριάδα που αποδίδεται (δικαίως ή αδίκως) στον Αλεξανδρινό ερμηνευτή Δίδυμο τον Τυφλό, και η πολεμική του Κυρίλλου Αλεξανδρείας κατά του αυτοκράτορα Ιουλιανού.18 Εδώ μας λένε ότι σε τρεις άγνωστους κατά τα άλλα λόγους προς τον Ασκληπιό, ο Ερμής διηγείται πώς κάποιος (πιθανώς "ένας από τους λειτουργούς του ιερού στην Αίγυπτο "19 ) έθεσε κάποτε στον Άγαθο Δαίμονα μια ερώτηση, στην οποία εκείνος απάντησε μιλώντας για το συμπαντικό Πνεύμα (Πνεύματος) από το οποίο εξαρτάται το σύμπαν.

Παρόλο που αυτό το Πνεύμα φέρει όλα τα πράγματα, τα κρατάει ζωντανά και τους παρέχει τροφή, εντούτοις δεν είναι η απόλυτη πραγματικότητα. Με τη σειρά του, εξαρτάται από "την ιερή πηγή [tēs hagias pēgēs], που υπάρχει αιώνια ως βοηθός των πνευμάτων και πηγή ζωής για όλους [zōēs apasin aei huparchon], ενώ παράλληλα είναι ένα".20 Ο Χριστιανός συγγραφέας που έκανε το απόσπασμα συνέχισε να επαινεί την ευγένεια αυτής της διδασκαλίας για "την αυτάρκη Τριάδα που είναι αμόλυντη, αμέτρητη, ανείπωτη και για πάντα η ίδια". Είναι τόσο μεγάλο το μεγαλείο της, ώστε "κανένας άνθρωπος δεν είναι αρκετά υψηλόφρων και μεγαλοπρεπής για να αντικρίσει κάτι που της αρμόζει".21 Στη συνέχεια παίρνει ξανά το άμεσο απόσπασμα:

[Δ]εν είναι δυνατόν να παραδώσουμε τέτοια μυστήρια στους αμύητους. Απλώς ακούστε με τον νου σας: υπήρξε ένα και μοναδικό νοητό φως πριν από το νοητό φως, και είναι για πάντα ο νους του φωτεινού νου, και δεν ήταν τίποτε άλλο από την ενότητά του. Παρόλο που υπάρχει αιώνια σε αυτό, περιέχει αιώνια τα πάντα με το δικό του νου και φως και πνευμα. ... Έξω από αυτό το ένα δεν υπάρχει ούτε Θεός, ούτε άγγελος, ούτε δαίμων, ούτε τίποτα άλλο [ouk ousia tis allē]. Διότι αυτός είναι Κύριος των πάντων και Πατέρας και Θεός και πηγή [pēgē] και ζωή και δύναμη και φως και νους και πνεύμα και όλα είναι μέσα του και κάτω από αυτόν.22

Δεδομένου του τρόπου με τον οποίο παρουσιάζεται το απόσπασμα, υποθέτω ότι τα λόγια αυτά δεν αποδίδονται στον Ερμή αλλά στον Άγαθο Δαίμονα. Η ιδιαίτερη σημασία αυτού του αποσπάσματος έγκειται στο γεγονός ότι εστιάζει όχι στον θεϊκό νου που κυριαρχεί σε όλη σχεδόν τη λογοτεχνία στην οποία ο Ερμής παίζει κεντρικό ρόλο, αλλά σε ένα επίπεδο που βρίσκεται ακόμη και πέρα από αυτόν. Ο ίδιος ο νους προέρχεται από μια απόλυτη "πηγή" ή "πηγή" που περιγράφεται, όχι λιγότερες από τρεις φορές, με σκόπιμα παράδοξους όρους: είναι το μοναδικό "νοητό φως πριν από το νοητό φως", "ο νους του φωτεινού νου" και "περιέχει τα πάντα με τον δικό του νου και φως και πνεύμα".

Εν ολίγοις, υπάρχει ένας νους πέρα από τον νου, θα μπορούσαμε ίσως να πούμε ότι είναι αυτό που εμφανίζεται ως "νοητικό" στον ίδιο τον νου, παρόμοια με το πώς ο νους είναι νοητικός για εμάς. Αν και τεχνικά αυτό το καθιστά "υπερνοητικό", το κείμενο δεν μπαίνει στον κόπο να κάνει μια τέτοια διάκριση. Ο Άγαθο Δαίμον λέει ότι, με μια τελική έννοια, απολύτως τίποτα δεν υπάρχει πραγματικά εκτός από αυτή τη μοναδική (υπέρ) νοητική πηγή και μόνο - "ούτε Θεός, ούτε άγγελος, ούτε δαίμων, ούτε τίποτα άλλο".

Αυτό προφανώς περιλαμβάνει όλες εκείνες τις λεγόμενες πραγματικότητες που εμφανίζονται στην ανθρώπινη συνείδηση και καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης στην Ερμητική λογοτεχνία, κυρίως η "ζωή", η "δύναμη", το "φως", το "πνευμα" και ακόμη και ο "νους" ο ίδιος. Στις ανθρώπινες προσπάθειές μας να κατανοήσουμε την πραγματικότητα, δεν μπορούμε να κάνουμε χωρίς τέτοιες έννοιες και διακρίσεις, αλλά από τη ριζικά μη-δυαδική προοπτική της ίδιας της απόλυτης Πηγής, δεν υπάρχουν πραγματικά - σε ό,τι αφορά την Πηγή, ακόμη και ο νους παραδόξως δεν θα ήταν ένα νοούμενο, αλλά τελικά απλώς ένα φαινόμενο, μια εμφάνιση..................


Ο Wouter J. Hanegraaff είναι καθηγητής Ιστορίας της Ερμητικής Φιλοσοφίας και Συναφών Ρευμάτων στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ. Είναι ο συγγραφέας έξι μονογραφιών, μεταξύ των οποίων η θρησκεία της Νέας Εποχής και ο Δυτικός Πολιτισμός (1996) και Esotericism and the Academy (2012), και εκδότης οκτώ συλλογικών έργων, συμπεριλαμβανομένου του Λεξικού της Γνώσης και του Δυτικού Εσωτερισμού (2005).

Πέμπτη 3 Απριλίου 2025

Το κλειδί του Ερμή Τρισμέγιστου (Δωδέκατο Βιβλίο) Με ερμηνεία του Jan van Rijckenborgh (τρίτος τόμος)

 


Δωδέκατο Βιβλίο
Το κλειδί του Ερμή Τρισμέγιστου

1. ΕΡΜΗΣ: Χθες, Ασκληπιέ, σου εξήγησα τους συλλογισμούς μου, και είναι δίκαιο να απευθύνω τους σημερινούς συλλογισμούς στον Tat, επειδή αποτελούν περίληψη της γενικότερης έκθεσης που του έδωσα.

2. Ο Θεός, ο Πατέρας, και το Αγαθό έχουν την ίδια φύση, ή μάλλον την ίδια ενεργό δύναμη.

3. Η λέξη «φύση» περιλαμβάνει κάθε τι που καλείται σε ύπαρξη και αναπτύσσεται μέσω της βούλησης του Θεού, τα κινητά και μεταβλητά πράγματα καθώς και τα ακίνητα και αμετάβλητα πράγματα, τα θεία καθώς και τα ανθρώπινα πράγματα.

4. Αλλά η ενεργός δύναμη στα θεία πράγματα διαφέρει από εκείνη στα ανθρώπινα πράγματα, όπως έχουμε δείξει αλλού, αυτό πρέπει να το έχετε υπόψη σας.

5. Η ενεργός δύναμη του Θεού είναι η θέλησή του, και η ουσία του είναι η επιθυμία να καλέσει όλα τα πράγματα σε ύπαρξη. Τι άλλο είναι ο Θεός, ο Πατέρας, το Αγαθό, παρά το θεμέλιο της ύπαρξης όλων των πραγμάτων, ακόμη και εκείνων που δεν υπάρχουν ακόμη; Πράγματι, ο Θεός, ο Πατέρας, το Αγαθό, είναι η βάση της ύπαρξης των Πάντων, και κανένα άλλο όνομα δεν είναι πιο κατάλληλο γι' Αυτόν. Αν και ο κόσμος και ο ήλιος είναι επίσης συν-δημιουργοί των ζωντανών όντων, εντούτοις γι' αυτούς δεν είναι, στον ίδιο βαθμό με τον Θεό, η αιτία του Αγαθού και της ζωής. Και στο βαθμό που είναι η αιτία του, είναι έτσι μόνο μέσω της αναπόφευκτης δράσης της βούλησης Του Αγαθού, χωρίς την οποία τίποτα δεν μπορεί να υπάρξει ή να γεννηθεί.

6. Ο Πατέρας είναι η αιτία των παιδιών του, της σύλληψης, της ανάπτυξης και της εξέλιξής τους, λαμβάνουν την επιθυμία για το Αγαθό από τον ήλιο, διότι το Αγαθό είναι ο δημιουργός των πάντων. Αυτό δεν μπορεί να ειπωθεί για κανέναν άλλον εκτός από αυτόν που δε λαμβάνει ποτέ τίποτα, αλλά επιθυμεί να υπάρχουν τα πάντα.

7. Δε λέω, ω Τατ, «Αυτός που δημιουργεί τα πάντα», επειδή αυτός που δημιουργεί κάτι είναι μερικές φορές ανεπαρκής λόγω της μεταβλητότητας της ποσότητας και της ποιότητας, ή επειδή μερικές φορές κάνει ένα πράγμα και άλλες φορές κάτι εντελώς αντίθετο. Ο Θεός, ο Πατέρας, το Αγαθό, ωστόσο, είναι ο ίδιος η ύπαρξη των πάντων.

8. Για αυτόν που μπορεί να δει, τα πράγματα έχουν ως εξής: Ο Θεός βούλεται την ύπαρξη, και Αυτός είναι η ύπαρξη. Και ότι υπάρχει, Τατ, υπάρχει για τον μοναδικό λόγο ότι Το Αγαθό, σε συμφωνία με την εγγενή του φύση, θα κάνει τον εαυτό του γνωστό.

9. ΤΑΤ: Μας πλήρωσες τόσο ολοκληρωτικά, Πατέρα, με αυτό το υπέροχο, όμορφο όραμα, ώστε το μάτι της Πνευματικής Ψυχής μου, με μια τόσο άμεση προσέγγιση, προσέγγισε περισσότερο τον καθαγιασμό.

10. ΕΡΜΗΣ: Βεβαίως, γιατί μια τέτοια εσωτερική όραση του Αγαθού δεν είναι σαν τη φλογερή ακτινοβολία του ήλιου που, με το φως της, τυφλώνει τα μάτια μας και μας αναγκάζει να τα κλείσουμε. Ο εσωτερικός στοχασμός έχει διαφωτιστική επίδραση, και μάλιστα στο βαθμό που είναι κανείς δεκτικός στην εισροή της ακτινοβολίας που δίνει ενόραση. Μας διαπερνάει με μεγάλη δύναμη, δεν θα είναι ποτέ επιβλαβής και είναι εξ ολοκλήρου γεμάτος από ευσέβεια.

11. Εκείνοι που μπορούν να αντλήσουν πλήρως από μια τέτοια εσωτερική όραση, συχνά απορροφώνται, σε πλήρη σωματική ηρεμία, από μια πολύ όμορφη ενατένιση, όπως ακριβώς συνέβη στους προγόνους μας Ουρανό και Χρόνο.

12. ΤΑΤ: Μακάρι να μπορούσαμε και εμείς να το επιτύχουμε, Πατέρα!

13. ΕΡΜΗΣ: Είθε ο Θεός να μας το χορηγήσει, γιε μου. Αλλά προς το παρόν δεν είμαστε ακόμη έτοιμοι για έναν τέτοιο στοχασμό. Δεν είμαστε ακόμα ικανοί να ανοίξουμε τα μάτια της Πνευματικής μας Ψυχής και να απορροφηθούμε από την ενατένιση της άφθαρτης και ασύλληπτης ομορφιάς του Αγαθού. Θα το αντιληφθείτε μόνο όταν θα έχετε μάθει να μη μιλάτε γι' αυτό, γιατί η Γνώση του Αγαθού είναι τόσο η θεϊκή σιωπή όσο και η ακινητοποίηση όλων των αισθήσεων.

14. Όποιος το έχει βρει, δεν μπορεί πια να δώσει σημασία σε τίποτε άλλο. Αυτός που το έχει δει μια φορά, δεν θα βλέπει πλέον τίποτε άλλο, ούτε θα μπορεί να ακούει τίποτε άλλο, και ακόμη και το σώμα του συμμετέχει σε αυτή την ακινησία. Όταν όλες οι φυσικές αντιλήψεις και τα ερεθίσματα έχουν εξαφανιστεί από τη συνείδησή του, παραμένει σε ηρεμία.

15. Όταν η Γνώση φωτίζει ολόκληρη τη συνείδηση, κάνει επίσης την ψυχή να φλέγεται ξανά, αναδεικνύοντας την αποσυνδέοντας την από το σώμα. Έτσι μεταμορφώνει ολόκληρο το ανθρώπινο ον στη φύση του δέντρου του, γιατί η θεοποίηση της ψυχής, που συνοδεύει την ενατένιση της ομορφιάς του Αγαθού, δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί σε ένα θνητό σώμα.

16. TAT: Τι εννοείς με τον όρο θεοποίηση, Πατέρα;

17. ΕΡΜΗΣ: Κάθε αποσπασμένη ψυχή περνάει από αλλαγές, γιε μου.

18. ΤΑΤ: Και τι σημαίνει « αποσπασμένη»;

19. ΕΡΜΗΣ: Δεν κατανόησες από τους γενικούς μου λόγους ότι όλες οι ψυχές που περιστρέφονται στον κόσμο, σαν να σπέρνονται σε τόπους που τους έχουν οριστεί, προέρχονται από τη μία ψυχή, την Παν-Ψυχή; Αυτές οι ψυχές υφίστανται πολλές αλλαγές, άλλες σε μια άνοδο διαποτισμένη με χάρη, άλλες υποκείμενες στο αντίθετο.

20. Τα πλάσματα που σέρνονται μετατρέπονται σε εκείνα που κατοικούν στο νερό, εκείνα που κατοικούν στο νερό μετατρέπονται σε όντα που κατοικούν στη γη, εκείνα που κατοικούν στη γη σε όντα του αέρα, και τα όντα που κατοικούν στον αέρα μετατρέπονται σε ανθρώπους. Και οι άνθρωποι, τελικά, εισέρχονται στην αθανασία μεταβαλλόμενοι σε δαίμονες και εντασσόμενοι στη χορωδία των θεών.

21. Υπάρχουν δύο χοροί θεών: ο χορός των κινητών ή μεταβλητών θεών και ο χορός των ακίνητων ή αμετάβλητων θεών.

22. Η τελευταία είναι η τέλεια και ύψιστη δόξα της ψυχής.

23. Αν όμως η ψυχή που έχει εισέλθει μέσα σε ένα ανθρώπινο σώμα επιμένει στην αμαρτία, δεν θα γευτεί την αθανασία και δεν θα λάβει μέρος στο Αγαθό, αλλά θα σπεύσει να επιστρέψει στον δρόμο που βρίσκεται πίσω, τον δρόμο που επιστρέφει στην κατάσταση του έρποντος ζώου. Αυτή είναι η τιμωρία της αμαρτωλής ψυχής. Αν η ψυχή αγνοεί την ουσιαστική φύση των πραγμάτων και είναι εντελώς τυφλή απέναντι στο Αγαθό, τότε περιπλέκεται βίαια και δέχεται επιθέσεις από τα φυσικά πάθη.

24. Η κακία της ψυχής είναι η άγνοιά της, η έλλειψη της Γνώσης, της γνώσης που είναι από τον Θεό. Αν η ψυχή αγνοεί την ουσιαστική φύση των πραγμάτων και είναι εντελώς τυφλή απέναντι στο Αγαθό, τότε μπλέκεται βίαια και δέχεται επίθεση από τα φυσικά πάθη.

25. Η ψυχή, που καταλαμβάνεται από την κακία λόγω έλλειψης γνώσης σχετικά με την ίδια της την ύπαρξη, υποβάλλεται σε ξένα σώματα, ανάξια του ανθρώπου. Ως φορτίο κουβαλάει ένα σώμα στο οποίο δεν κυριαρχεί, αλλά από το οποίο κυριαρχείται. Τέτοια είναι η κακία της ψυχής.

26. Όμως, τότε, η αρετή της ψυχής είναι η Γνώση, η ζωντανή γνώση του Θεού. Αυτός που κατέχει αυτή τη γνώση είναι αγαθός και αφιερωμένος στον Θεό και ήδη θεϊκός.

27. TAT: Τι είδους πρόσωπο είναι αυτός, Πατέρα;

28. ΕΡΜΗΣ: Ένα άτομο που μιλάει λίγο και δε δανείζει το αυτί του σε πολλές συζητήσεις.

29. Όποιος ξοδεύει χρόνο σε αντιπαραθέσεις και ακούει διαφωνίες, πολεμάει ενάντια στις σκιές. Γιατί ο Θεός, ο Πατέρας, το Αγαθό, δεν μπορεί να λεχθεί, ούτε να κατανοηθεί με την αίσθηση της ακοής.

30. Αν και όλα τα όντα έχουν αισθήσεις, επειδή χωρίς αυτές δεν μπορούν να υπάρξουν, η ζωντανή γνώση του Θεού διαφέρει πολύ από την αισθητηριακή αντίληψη. Η αισθητηριακή αντίληψη προκαλείται από επιδράσεις ή εντυπώσεις που αποκτούν δύναμη πάνω μας. Η Γνώση, ωστόσο, είναι η ολοκλήρωση της γνώσης, της γνώσης που είναι δώρο του Θεού.

31. Όλη η Γνώση είναι άυλη. Η Πνευματική Ψυχή είναι το όργανό της, το οποίο, με τη σειρά του, έχει το σώμα ως όργανό του.

32. ΤΑΤ: Ποιος είναι τότε ο υλικός Θεός;

33. ΕΡΜΗΣ: Είναι ο κόσμος, ο οποίος είναι όμορφος και αποτελεσματικός, αλλά όχι καλός, καθώς είναι υλικός και πολύ επιρρεπής στον πόνο. Είναι το πρώτο από όλα τα πράγματα που υπόκεινται στον πόνο και το δεύτερο από όλα τα όντα.και δεν υπάρχει από μόνος του. Η γένεσή του είχε μια αρχή, ωστόσο είναι αιώνιος, επειδή η ουσία του είναι η αιώνια γένεση. Και η κίνηση της αιώνιας γέννησής της δημιουργεί ποιότητες και ποσότητες, γιατί κάθε υλική κίνηση είναι γέννηση.

34. Η θεϊκή ακινησία προκαλεί την κίνηση της ύλης ως εξής: Ο κόσμος είναι σφαιρικός, όπως ένα κεφάλι. Δεν υπάρχει τίποτα υλικό πάνω από αυτό το κεφάλι, όπως ακριβώς τίποτα πνευματικό δεν βρίσκεται κάτω από τα πόδια: τα πάντα είναι ύλη. Αλλά και το πνεύμα είναι σφαιρικό, όπως ακριβώς το κεφάλι, το οποίο κινείται με τον τρόπο μιας σφαίρας. Τώρα, ότι, στο κεφάλι, αγγίζει τη μεμβράνη μέσα στην οποία βρίσκεται η ψυχή είναι αθάνατο, επειδή το σώμα έχει δημιουργηθεί, κατά κάποιον τρόπο, μέσα στην ψυχή, και η ψυχή είναι κάτι περισσότερο από το σώμα. Ότι όμως βρίσκεται σε απόσταση από αυτή τη μεμβράνη είναι θνητό, καθώς είναι περισσότερο του σώματος παρά της ψυχής. Με αυτόν τον τρόπο όλα όσα ζουν αποτελούνται από ύλη και πνεύμα, όπως ακριβώς και το σύμπαν.

35. Ο κόσμος είναι το πρώτο δημιούργημα, μετά τον κόσμο, ο άνθρωπος είναι το δεύτερο ζωντανό ον, αλλά είναι ο πρώτος μεταξύ των θνητών. Μοιράζεται το ενσώματο στοιχείο με τα άλλα έμβια όντα. Δεν είναι πλέον μόνο καλός, αλλά ακόμη και κακός, εξαιτίας της θνητής του κατάστασης.

36. Επειδή κινείται, ο κόσμος δεν είναι καλός, αλλά επειδή είναι αθάνατος δεν βρίσκεται σε όσα είναι κακά.

37. Ο άνθρωπος, όμως, είναι διπλά κακός, επειδή είναι και κινητός και θνητός.

38. Η ανθρώπινη ψυχή εκδηλώνεται ως εξής: η συνείδηση εκδηλώνεται στο νου, ο νους στη δύναμη της επιθυμίας, η δύναμη της επιθυμίας εκδηλώνεται στο ζωτικό ρευστό, το ζωτικό ρευστό διαχέεται στις αρτηρίες, στις φλέβες και στο αίμα, θέτει σε κίνηση το ζωικό πλάσμα και το συντηρεί, κατά κάποιον τρόπο.

39. Γι' αυτό ορισμένοι νομίζουν ότι η ψυχή είναι το αίμα, κάνοντας έτσι λανθασμένη εκτίμηση της φύσης αυτών των δύο. Διότι δε γνωρίζουν ότι, πρώτα, το ζωτικό ρευστό αποσύρεται στο σώμα της επιθυμίας, ότι το αίμα στη συνέχεια πήζει και ότι, αφού αδειάσουν οι αρτηρίες και οι φλέβες, αυτό είναι που κάνει το πλάσμα να πεθάνει. Με αυτόν τον τρόπο επέρχεται ο θάνατος του σώματος.

40. Τα πάντα βασίζονται στη μία αρχή, η οποία, με τη σειρά της, προέρχεται από το Ένα και Μοναδικό.

41. Η αρχή αυτή υπόκειται σε κίνηση, ώστε, με τη σειρά της, να αποτελέσει το έδαφος για την κίνηση των πάντων. Το Ένα, ωστόσο, είναι αμετάβλητο και ακίνητο.

42. Έτσι, υπάρχουν αυτά τα τρία: Ο Θεός, ο Πατέρας, το Αγαθό, ο κόσμος και ο άνθρωπος. Ο Θεός περικλείει τον κόσμο και ο κόσμος περικλείει τον άνθρωπο. Ο κόσμος είναι ο γιος του Θεού, ο άνθρωπος είναι ο γιος του κόσμου, ο εγγονός του Θεού, κατά κάποιον τρόπο.

43. Δεν είναι ότι ο Θεός δεν γνωρίζει τον άνθρωπο. Αντιθέτως, τον γνωρίζει απόλυτα και επιθυμεί να τον γνωρίσει.

44. Μόνο αυτό είναι απελευθερωτικό, λυτρωτικό και θεραπευτικό για τον άνθρωπο: η Γνώση, η γνώση του Θεού και η γνώση με τον Θεό. Είναι το μονοπάτι με το οποίο μπορεί κανείς να ανέβει στον Όλυμπο. Μόνο μέσω της Γνώσης η ψυχή γίνεται πραγματικά καλή. Όχι, σε κάποιες στιγμές καλή και μετά πάλι κακή, αλλά καλή από μια εσωτερική ανάγκη.

45. ΤΑΤ: Τι εννοείς να πεις με αυτό, ω Τρισμέγιστε;

46. ΕΡΜΗΣ: Σκέψου την ψυχή ενός παιδιού, γιε μου.Αν δεν έχει ακόμη διαχωριστεί εντελώς από τον εαυτό της, και το σώμα είναι ακόμη μικρό και δεν έχει αναπτυχθεί πλήρως, πόσο όμορφο είναι να το βλέπεις. Δεν έχει ακόμη στιγματιστεί από τα σωματικά πάθη και είναι ακόμη σε μεγάλο βαθμό συνδεδεμένη με την κοσμική-ψυχή.

47. Όταν όμως το σώμα έχει αναπτυχθεί πλήρως και η ψυχή παρασύρεται στα βάρη του σώματος, ο διαχωρισμός από τον εαυτό γίνεται απόλυτος και η ψυχή πέφτει στη λήθη. Τότε δεν μετέχει πλέον του Ωραίου και του Αγαθού. Και η λήθη γεννάει μέσα της το κακό.

48. Το ίδιο συμβαίνει και σε εκείνους που εγκαταλείπουν το γήινο σώμα. Τότε, όταν η ψυχή έχει επιστρέψει στον εαυτό της, η ζωτική αναπνοή συστέλλεται μέσα στο αίμα, ενώ το εγώ συστέλλεται μέσα στη ζωτική αναπνοή. Αλλά όταν Η Πνευματική Ψυχή έχει απογυμνωθεί από την ενδυμασία της και έχει υιοθετήσει ένα πύρινο σώμα, αφού είναι θεϊκή από τη φύση της, διασχίζει όλο το χώρο και αφήνει τη φυσική ύλη να κριθεί.

49. ΤΑΤ: Τι εννοείτε με αυτό, Πατέρα; Νόμιζα ότι είπατε ότι η Πνευματική Ψυχή διαχωρίζεται από την ψυχή και η ψυχή από τη ζωτική πνοή, αλλά είπατε επίσης ότι η ψυχή είναι το ένδυμα της Πνευματικής Ψυχής και η ζωτική πνοή το ένδυμα της ψυχής.

50. ΕΡΜΗΣ: Αυτός που ακούει, γιε μου, πρέπει να έχει την ίδια συνείδηση με αυτόν που του μιλάει και να τον ακολουθεί στις σκέψεις του. Η αίσθηση της ακοής του θα πρέπει να είναι ακόμη πιο οξεία και πιο γρήγορη από τη φωνή του ομιλητή.

51. Η σύνθεση των ενδυμάτων, γιε μου, πραγματοποιείται στο γήινο σώμα, αφού η Πνευματική-Ψυχή, λόγω της ουσίας της, δεν είναι δυνατόν να εγκατασταθεί σε ένα γήινο σώμα χωρίς ένδυμα. Διότι το γήινο σώμα δεν μπορεί να αντέξει μια τόσο μεγάλη θεότητα, ούτε μια τόσο ένδοξη, καθαρή δύναμη μπορεί να αντέξει να συνδεθεί άμεσα με ένα σώμα, υποταγμένο στα πάθη.

52. Γι' αυτό το πνεύμα έχει ενδυθεί την ψυχή, η ψυχή, η οποία, κατά κάποιον τρόπο, είναι επίσης θεϊκή, καθυποτάσσει τη ζωτική πνοή, ενώ η ζωτική πνοή καθοδηγεί στη συνέχεια το πλάσμα.

53. Τώρα, όταν η Πνευματική Ψυχή έχει αποκολληθεί από το γήινο σώμα, δέχεται αμέσως το κατάλληλο ένδυμα που της αρμόζει. Πρόκειται για ένα πύρινο ένδυμα, το οποίο δεν μπόρεσε να διατηρήσει όταν εγκαταστάθηκε στο γήινο σώμα. Διότι η γη δεν αντέχει το πυρ, ακόμη και μια μικρή σπίθα είναι αρκετή για να τα βάλει όλα στην πυρά. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η γη περιβάλλεται εξ ολοκλήρου από νερό, ως προπύργιο, που την προστατεύει από τις πύρινες φλόγες.

54. Το πνεύμα, το πιο γρήγορο από όλα τα θεϊκά νοητά δημιουργήματα, έχει για σώμα του επίσης το πιο γρήγορο από όλα τα στοιχεία: το πυρ. Το πνεύμα, ο δημιουργός όλων των πραγμάτων, χρησιμοποιεί το πυρ ως  όργανο για το δημιουργικό του έργο.

55. Έτσι, η σκέψη δημιουργεί το Όλον. Οι σκέψεις των ανθρώπων δημιουργούν μόνο ότι είναι γήινο. Εφόσον η νοητική ικανότητα του ανθρώπου δεν διαθέτει ένα λεπτοφυές ένδυμα, δεν είναι ικανή να καλέσει σε ύπαρξη τα θεία πράγματα και περιορίζεται από τα οχήματά της σε ότι αφορά τον άνθρωπο.

56. Η ανθρώπινη ψυχή - όχι όμως κάθε ψυχή, αλλά η ψυχή που είναι αληθινά αφιερωμένη στον Θεό - είναι κατά μια ορισμένη έννοια δαιμονικά-αγαθή και θεϊκή. Όταν μια τέτοια ψυχή, αφού βαδίσει το μονοπάτι της αληθινής ευσέβειας - ένα μονοπάτι που οδηγεί στη γνώση του θείου και στην αποχή από την αδικία ή τη βλάβη προς οποιονδήποτε άνθρωπο - έχει αποκολληθεί από το σώμα, γίνεται καθ' ολοκληρίαν Πνευματική-Ψυχή.

57. Αλλά η άθεη ψυχή δεν αλλάζει τη φύση της, αλλά περιορίζει και τιμωρεί τον εαυτό της και ξαναμπαίνει σε ένα νέο, γήινο σώμα, ένα ανθρώπινο σώμα, ωστόσο, καθώς κανένα άλλο σώμα δεν θα μπορούσε να φιλοξενήσει μια ανθρώπινη ψυχή. Η θεία διάταξη δεν επιτρέπει σε μια ανθρώπινη ψυχή να εξευτελιστεί, ώστε να κατοικήσει σε ένα σώμα ζωικό που στερείται λογικής. Αυτός είναι ένας θεϊκός νόμος που προστατεύει την ανθρώπινη ψυχή από μια τόσο μεγάλη προσβολή.

58 ΤΑΤ: Αλλά πώς, Πατέρα, τιμωρείται η ανθρώπινη ψυχή;

59. ΕΡΜΗΣ: Υπάρχει, γιε μου, μεγαλύτερη τιμωρία για την ανθρώπινη ψυχή από την αθεΐα; Ποιο πυρ καταναλώνει όσο η φλόγα της αθεΐας; Ποιο άγριο ζώο καταστρέφει το σώμα όπως η αθεΐα καταστρέφει την ψυχή; Δεν μπορείς να αντιληφθείς όλο τον πόνο που πρέπει να υποστεί η άθεη ψυχή όταν, φωνάζοντας για βοήθεια, αναφωνεί: «Καίγομαι, οι φλόγες με καίνε. Δεν ξέρω τι να πω ή τι να κάνω. Άθλιος που είμαι, με καταβροχθίζει η κακία που με κυβερνά. Δεν βλέπω πια τίποτα, δεν ακούω τίποτα».

60. Δεν είναι αυτές οι κραυγές μιας ψυχής που τιμωρείται; Εσύ, γιε μου, σίγουρα δεν θα πιστεύεις, όπως οι μάζες, ότι η ψυχή αποκτά τη μορφή ζώου αφού εγκαταλείψει το σώμα; Αυτό είναι, πράγματι, ένα πολύ μεγάλο λάθος.

61. Διότι η ψυχή τιμωρείται ως εξής: κάθε φορά που το πνεύμα έχει γίνει δαίμονας, είναι υποχρεωμένο να πάρει ένα πύρινο σώμα, ώστε να υπηρετήσει τον Θεό, και στη συνέχεια, όταν αυτός ο δαίμονας έχει εισέλθει σε μια πολύ άθεη ψυχή, τιμωρεί αυτή την ψυχή με τις μάστιγες της αμαρτίας, υποταγμένη σε αυτή τη μάστιγα, η άθεη ψυχή τότε βυθίζεται σε κάθε είδους ανθρώπινη κακία, όπως φόνο, αισχροκέρδεια, αθεΐα και κάθε είδους βία.

62. Εάν, ωστόσο, το πνεύμα εισέλθει σε μια θεοφοβούμενη ψυχή, οδηγεί την ψυχή αυτή στο φως της Γνώσης. Μια τέτοια ψυχή δεν κουράζεται ποτέ να διακηρύσσει τον έπαινο του Θεού με αγαλλίαση και, ακολουθώντας το παράδειγμα του Πατέρα, να κάνει καλό σε όλους τους ανθρώπους με διάφορους τρόπους, με λόγια και πράξεις.

63. Γι' αυτό, γιε μου, όταν ευχαριστείς τον Θεό, πρέπει να προσεύχεσαι να σου επιτραπεί να λάβεις ένα ευγενές πνεύμα. Έτσι η ψυχή ανεβαίνει σε ανώτερα αγαθά και η παρακμή της καθίσταται αδύνατη.

64. Υπάρχει μια ψυχική ενότητα: οι ψυχές των θεών συνδέονται με τις ψυχές των ανθρώπων και οι ψυχές των ανθρώπων με τις ψυχές των όντων που δεν έχουν λογική. Τα ανώτερα όντα τίθενται πάνω από τα κατώτερα: οι θεοί πάνω από τους ανθρώπους, οι άνθρωποι πάνω από τις μορφές ζωής που είναι κενές λογικής. Και ο Θεός φροντίζει για όλα: στέκεται πάνω από όλα, όλα είναι λιγότερα από Εκείνον.

65. Έτσι, ο κόσμος υποτάσσεται στον Θεό, ο άνθρωπος στον κόσμο, το άλογο ον στον άνθρωπο, και ο Θεός στέκεται πάνω από τα πάντα και τους πάντες και περιλαμβάνει στη φροντίδα του όλα όσα υπάρχουν.

66. Οι ενεργά εκδηλωμένες δυνάμεις του Θεού είναι οι ακτίνες του ήλιου του. Οι δυνάμεις της φύσης είναι οι ακτινοβολούσες δραστηριότητες του κόσμου. Η χειρωνακτική επιδεξιότητα και η παρόρμηση για γνώση είναι οι ακτινοβόλες δραστηριότητες του ανθρώπου.

67. Οι ακτινοβολίες του Θεού εκδηλώνονται μέσω του κόσμου και επηρεάζουν τον άνθρωπο μέσω των φυσικών ακτινοβολιών του κόσμου, οι φυσικές δυνάμεις εκδηλώνονται μέσω των στοιχείων, τα ανθρώπινα όντα εκδηλώνονται μέσω της χειρωνακτικής τους επιδεξιότητας και της επιθυμίας τους για γνώση.

68, Έτσι, το Όλον κυβερνάται σύμφωνα με την ουσία του Ενός, του οποίου το πνεύμα διαπερνά όλα τα πράγματα.

69. Δεν υπάρχει τίποτα πιο μεγαλειώδες και ενεργό από το πνεύμα του, και τίποτα που να προωθεί περισσότερο την ενοποίηση του ανθρώπου με τους θεούς και των θεών με τον άνθρωπο. Το πνεύμα του είναι ο καλός δαίμονας. Μακάρια η ψυχή που διαπνέεται εξ ολοκλήρου από αυτόν, άθλια η ψυχή που τον στερείται εντελώς.

70. TAT: Τι εννοείτε με αυτό, Πατέρα;

71. ΕΡΜΗΣ: Νομίζεις, γιε μου, ότι κάθε ψυχή έχει το πνεύμα του Αγαθού;  Διότι γι' αυτό το πνεύμα μιλάω και όχι για το υποδεέστερο πνεύμα που ανέφερα προηγουμένως και το οποίο στέλνει η θεία δικαιοσύνη.

72. Χωρίς το πνεύμα η ψυχή δεν μπορεί ούτε να μιλήσει ούτε να δράσει. Συχνά το πνεύμα φεύγει από την ψυχή, και σε αυτή την κατάσταση η ψυχή δεν βλέπει τίποτα, δεν ακούει τίποτα και μοιάζει με παράλογο ζώο. Τόσο μεγάλη είναι η δυνητική δύναμη του πνεύματος. Όμως το πνεύμα δεν ανέχεται μια ψυχή που είναι ανίκανη να κατανοήσει, και την αφήνει πίσω της, δεμένη στο σώμα, και, εδώ κάτω, στερημένη από τη φωνή της από το σώμα.

73. Μια τέτοια ψυχή, γιε μου, δεν έχει κανένα δεσμό με το πνεύμα, και ένα τέτοιο ον δεν μπορεί πλέον ούτε καν να ονομάζεται «άνθρωπος», διότι ο άνθρωπος είναι ένα θεϊκό ον που δεν πρέπει να συγκρίνεται με άλλα δημιουργήματα που ζουν στη γη, αλλά μάλλον με εκείνους που είναι από ψηλά, τους ουράνιους που ονομάζονται θεοί.

74. Ή ακριβέστερα, αν μπορούμε να τολμήσουμε να εκφράσουμε την αλήθεια: ο άνθρωπος που είναι πραγματικά «άνθρωπος» είναι πάνω από τους θεούς ή τουλάχιστον πλήρως ισότιμος μαζί τους σε δύναμη.

75. Διότι κανένας από τους ουράνιους θεούς δεν θα αφήσει τα όρια του ουρανού για να κατέβει στη γη. Αλλά ο άνθρωπος υψώνεται στον ουρανό και τον καταμετρά. Γνωρίζει τόσο τα μεγαλειώδη πράγματα στον ουρανό όσο και τα πράγματα κάτω, αφομοιώνει τα πάντα με μεγάλη ακρίβεια και, το σπουδαιότερο απ' όλα: για να ανέβει στον ουρανό δεν χρειάζεται να εγκαταλείψει τη γη. Τόσο μεγαλειώδες και μεγαλοπρεπές είναι αυτό που περικλείει η συνείδησή του.

76. Επομένως, ας τολμήσουμε να πούμε: ο γήινος άνθρωπος είναι ένας θνητός θεός, ο ουράνιος θεός είναι ένας αθάνατος άνθρωπος.

77. Γι' αυτό τα πάντα εκδηλώνονται μέσω αυτών των δύο: του κόσμου και του ανθρώπου, αλλά όλα τα πράγματα προέρχονται από το Ένα.

---------


Από τη Ζωντανή Ψυχή στο Ζωοποιό Πνεύμα

Όπως συζητήσαμε, η διαμόρφωση μιας στενής σχέσης με τις δίδυμες δυνάμεις της θεμελιώδους φύσης συνοδεύεται από την αφύπνιση νέων, εσωτερικών αισθήσεων. Τότε γίνεται κανείς μαθητής του Μοναδικού Καλού. Ωστόσο, αυτή η μαθητεία και οι ιδιότητες στις οποίες οδηγεί, θα είναι αδύνατη όσο ο υποψήφιος δεν είναι σε θέση να εισέλθει στη σιωπή. Πρόκειται για μια νέα φάση της μαθητείας, η οποία αρχίζει μόλις περάσει όλη η προσπάθεια προσανατολισμού, η συνεχής επανεξέταση και ο αγώνας στο μονοπάτι. Μόνο τότε γίνεται κανείς κατάλληλος για την ανάπτυξη νέων αισθήσεων. Μόνο τότε ακούγεται η φωνή της σιωπής. Γι' αυτό ο Ερμής λέει: ... η Γνώση του Αγαθού είναι ταυτόχρονα θεϊκή σιωπή και η ηρεμία όλων των αισθήσεων.
Η θεμελιώδης φύση, μια αέναη σιωπή, διατηρεί ένα αναλλοίωτο ρεύμα, που πηγάζει από την ουσία της - την επιθυμία - και από τη θέλησή της, το αποτέλεσμα της οποίας είναι η δραστηριότητα.
Η επιθυμία της περικλείει ολόκληρη τη θεϊκή ιδέα, το σχέδιο εκδήλωσης του Πατέρα, την απόλυτη σοφία. Η δραστηριότητα αυτού του ρεύματος αποκαλύπτει αυτό που εμψυχώνει την ιδέα ως εικόνες, μορφές σκέψης. Είναι η υψηλή πραγματικότητα της θείας νόησης, οι θεϊκές σκέψεις, που πρέπει να εκπληρωθούν από τα τέλεια ανθρώπινα όντα. Η θεμελιώδης φύση μιλάει, τρόπον τινά, στον υποψήφιο.  Γι' αυτό ο πρόλογος του κατά Ιωάννη Ευαγγελίου μαρτυρεί για «τον Λόγο». Ο Λόγος του Θεού δεν είναι κάποια γραπτή ή εκτυπωμένη γλώσσα, η οποία συντάχθηκε με πολλές διαμάχες και συζητήσεις από ένα συμβούλιο εκκλησιαστικών πατέρων. Ο Λόγος του Θεού είναι η φωνή της θεμελιώδους φύσης.
Αυτό δεν χρειάζεται να σας εκπλήσσει καθόλου, γιατί μπορείτε να κάνετε το ίδιο και εσείς. Όταν παράγετε σκέψεις, αυτές εκδηλώνονται ως εικόνες. Όταν σκέφτεστε ένα δέντρο, ή ένα λουλούδι, ή ένα φυτό, ή ένα ανθρώπινο ον, η αντίστοιχη εικόνα σχηματίζεται αμέσως στην αύρα του ιερού του κεφαλιού σας. Μιλάτε μέσω αυτών των εικόνων-σκέψεων. Μπορείτε να έρχεστε σε επαφή με άλλα πλάσματα απλώς και μόνο μέσω της ανταλλαγής νοητικών εικόνων.
Λοιπόν, αυτός είναι «ο Λόγος», όπως εννοείται εδώ. Ο Λόγος του Θεού είναι η φωνή της θεμελιώδους φύσης. Η θεϊκή σκέψη λειτουργεί σε συνεργασία με τη θεμελιώδη φύση. Με αυτόν τον τρόπο προκύπτουν ολόκληρες σειρές θεϊκών νοητικών εικόνων. Και αυτή η φωνή, αυτός ο Λόγος, μπορεί να γίνει κατανοητός μόνο στη σιωπή. Με αυτό δεν εννοούμε τον διαλογισμό, ή τη συγκέντρωση, ή τις ασκήσεις γιόγκα, ή μια ζωή συνεχούς προσευχής. 
Εννοούμε την απόλυτη, εσωτερική σιωπή ολόκληρης της ύπαρξης, η οποία μπορεί να ασχολείται ή να μην ασχολείται με την εκτέλεση της συνηθισμένης καθημερινής της εργασίας. Κάποιος μπορεί να γίνει σιωπηλός με αυτόν τον τρόπο μόνο ως αποτέλεσμα της ανανεωμένης, αντίστροφης κίνησης που συζητήθηκε προηγουμένως. Αυτό, με τη σειρά του, είναι εφικτό μόνο μέσω του νέου τρόπου ζωής, που σημαίνει: κατοχή της ψυχής ως αποτέλεσμα της λαχτάρας για απελευθέρωση, και με βάση αυτή την ουσία της ψυχής ανανέωση της νόησης, μέσω του αίματος. Με άλλα λόγια, σημαίνει, με βάση την καθαρή κατάσταση της ψυχής, να εδραιωθεί η διανοητική εγκεφαλική συνείδηση στην καθαρότητα, στη μη προσκόλληση, στην αποχή από την κριτική, σε μια ζωή αρμονίας και αγάπης.
Τότε η Πνευματική-Ψυχή (όπως αποκαλεί ο Ερμής την καρδιά και την κεφαλή όταν λειτουργούν σε συνδυασμό) αφυπνίζεται, και τότε το σύστημα βιώνει μια έντονη, εσωτερική γαλήνη. Τότε βιώνει κανείς, αισθητηριακά, την απύθμενη σιωπή της θεμελιώδους φύσης.
Σε αυτή τη σιωπή, το πυρ του αστρικού σώματος ανάβει με ηπιότητα. Η σφοδρότητα του αστρικού πυρός και όλα τα αποτελέσματά του ξεθωριάζουν. Η αύρα γύρω από την καρδιά αρχίζει να δίνει αποδείξεις γι' αυτό. Και μέσω του αστρικού σώματος, μέσω αυτής της νέας κατάστασης, το αιθερικό σώμα ακτινοβολείται και καταπραΰνεται. Οι τέσσερις ιεροί αιθέρες απελευθερώνονται ως τέσσερις αγιαστικές τροφές που τρέφουν το σώμα και όλα τα όργανά του, συμπεριλαμβανομένου του αίματος, με τη νεογέννητη σιωπή, σε εσωτερική ειρήνη.
Μόνο με αυτόν τον τρόπο το σύνολο της ύπαρξής μας γίνεται δεκτικό στη φωνή της σιωπής, στο Λόγο της διπλής, θεμελιώδους φύσης. Και χωρίς να χρειάζεται να πείτε ούτε ένα πράγμα γι' αυτό, θα δείτε τότε, θα αναγνωρίσετε.
Αυτή η εσωτερική κατανόηση δε προϋποθέτει μια πάλη. Αν προετοιμάσετε την ύπαρξή σας, θα αντιληφθείτε τη φωνή της σιωπής. Τότε θα αναγνωρίσετε Αυτόν που επιθυμεί να αναγνωριστεί. Και θα είστε σε θέση να κατευθύνετε τη ζωή σας αναλόγως. Αυτός που αρχίζει να ζει από αυτή την κατάσταση, αυτός που έχει βρει τη Γνώση του Αγαθού, δεν μπορεί πλέον να δίνει σημασία σε τίποτα άλλο. Αυτός που το έχει δει κάποτε, δε θα βλέπει πλέον τίποτε άλλο, ούτε θα μπορεί να ακούει τίποτε άλλο, και ακόμη και το σώμα του συμμετέχει σε αυτή την ακινησία. Όπου όλες οι φυσικές αντιλήψεις και τα ερεθίσματα έχουν εξαφανιστεί από τη συνείδησή του, παραμένει σε ηρεμία.
Μέσα σε όλη τη φασαρία της φύσης του θανάτου, αυτός στέκεται σε μια θεμελιώδη σιωπή.
Όταν η Γνώση φωτίζει ολόκληρη τη συνείδηση, αναζωπυρώνει και πάλι την ψυχή, την ανυψώνει αποσυνδέοντας την από το σώμα. Έτσι μεταμορφώνει ολόκληρο το ανθρώπινο ον στην αληθινή του φύση, γιατί η θεοποίηση της ψυχής, που συνοδεύει την ενατένιση της ομορφιάς του Αγαθού, δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσα σε ένα θνητό σώμα.
Θα παρατηρήσετε τότε το πόσο θεμελιώδης είναι ο νέος τρόπος ζωής. Αν θέλετε να προχωρήσετε στο μονοπάτι, αν επιθυμείτε πραγματικά να συμμετάσχετε στην απελευθέρωση - και αυτός, σίγουρα, είναι ο λόγος για τον οποίο εισήλθατε στην Πνευματική Σχολή - τότε εξασκήστε την αντίστροφη κίνηση με τη μεγαλύτερη δυνατή επιμέλεια.  Καθαρίστε τη διανοητική σας εγκεφαλική συνείδηση στη βάση της καρδιάς, στη βάση της ψυχής και, βήμα προς βήμα, θα εισέλθετε στη σιωπή. Και όταν θα έχετε επιτύχει την ηρεμία με αυτόν τον τρόπο, το φως θα φωτίσει την ψυχή σας, θα ανυψώσει την ψυχή και θα την αναγεννήσει και θα την οδηγήσει μέσα στο ον του Θεού.
Αυτό μας φέρνει πίσω στο βασικό θεμέλιο όλης αυτής της νέας εξέλιξης: την ψυχή. Μόνο η ζωντανή ψυχή μπορεί να εξελιχθεί σε ζωογόνο πνεύμα, στη θεοποίηση, όπως την αποκαλεί ο Ερμής. Αλλά για να το πετύχει αυτό η ψυχή πρέπει να συντονιστεί με τη θεμελιώδη φύση και να συμμετάσχει σε αυτήν. Τότε θα είναι δυνατή η ένωση της ψυχής με το πνεύμα και θα μπορεί να τελεστεί ο αλχημικός γάμος του Christian Rosycross. Έτσι, το μεγάλο καθήκον του μαθητή είναι πρώτα να φέρει τη θνητή ψυχή, την αμαρτωλή ψυχή, στην αναγέννηση και από την αναγέννηση στη θεοποίηση. Υποθέτοντας λοιπόν ότι μέχρι τώρα έχετε βιώσει την ψυχική αναγέννηση, αυτό που πρέπει τώρα να εξετάσετε είναι το πρόβλημα της θεοποίησης.
Όπως μας λέει ο Ερμής, κάθε διαχωρισμένη ψυχή υφίσταται αλλαγές στη μορφή της. 
Αυτές οι μεταμορφώσεις μπορεί να οδηγούν είτε προς τα πάνω είτε προς τα κάτω. Ο τρόπος της έντασης και της διάλυσης που περιγράφηκε προηγουμένως υπάρχει για να κρατήσει την καθοδική ανάπτυξη της ψυχής μέσα σε όρια.  Αν οι αναταράξεις της ψυχής σας, και συνεπώς της νοοτροπίας σας και άρα της αντίστροφης κίνησης, παρεκκλίνουν από τη θεμελιώδη φύση, θα αναπτυχθεί ένταση στη ζωή σας, και αυτή θα αυξάνεται μέχρι να έρθει η ώρα για μια έκρηξη. Και τότε μπορεί να χρειαστεί να ξεκινήσετε πάλι από την αρχή. Με αυτόν τον τρόπο, η καθοδική ανάπτυξη της ψυχής διατηρείται μέσα στα όρια του νόμου, όχι για να σας τιμωρήσει, αλλά μόνο για να σας τραβήξει πίσω στη διαδικασία, ξανά και ξανά, μόνο για να σας παρέχει συνεχώς νέες ευκαιρίες για να ξεκινήσετε από την αρχή. Σκεφτείτε μόνο πόσες φορές εσείς, ως μικρόκοσμος, έπρεπε ήδη να ξεκινήσετε από την αρχή!
Έτσι, παρακινούμενοι από τις δικές σας οδυνηρές εμπειρίες αυτών των πραγμάτων, πάρτε την απόφαση, τώρα, επιτέλους, να εισέλθετε σε μια άλλη μορφή ψυχικής μετάλλαξης με ανοδική κατεύθυνση, στη βάση της αναγέννησης.
Θα χρειαστεί να κατανοήσετε το μυστήριο της ψυχής πραγματικά πολύ καλά, αν επιθυμείτε να βαδίσετε το μονοπάτι με επιτυχία. Ο Ερμής κατέβαλε τη μέγιστη δυνατή προσπάθεια να εξηγήσει και να αποκαλύψει αυτό το μυστήριο στον Τατ στο δωδέκατο βιβλίο:

Όλες οι ψυχές που περιστρέφονται στον κόσμο, σαν να έχουν σπαρθεί σε θέσεις που τους έχουν ανατεθεί, προέρχονται από τη μία ψυχή, την Παν-Ψυχή. Αυτές οι ψυχές υφίστανται πολλές αλλαγές, κάποιες σε μια άνοδο διαποτισμένη με χάρη, ενώ άλλες υπόκεινται στο αντίθετο.

Μια εξήγηση είναι απαραίτητη εδώ για να δείξει πώς δημιουργούνται οι ψυχές, μια κάπως δογματική, σχολαστική εξήγηση, αλλά θα είστε σε θέση να την κατανοήσετε αν έχετε κατά νου τα γεγονότα που ήδη γνωρίζετε. Μια ψυχή δεν είναι στην πραγματικότητα τίποτε άλλο παρά ένας μικρόκοσμος. Όπως γνωρίζετε, η Γνώση διδάσκει ότι το ρόδο της καρδιάς είναι ο πυρήνας της ψυχής, το κεντρικό σημείο του μικρόκοσμου. Το ρόδο της καρδιάς δεν είναι κάποιο μυστηριώδες φυσικό όργανο, αλλά το μαθηματικό κέντρο της μικροκοσμικής σφαίρας. Γύρω από αυτό το κέντρο, γύρω από αυτόν τον πυρήνα ψυχής, υπάρχει ένα πεδίο εκδήλωσης, ένας ανοιχτός χώρος που με τη σειρά του περιβάλλεται από ένα επταπλό αυρικό ον.
Πάρτε για παράδειγμα ένα άτομο. Κάθε άτομο περιέχει έναν πυρήνα γύρω από τον οποίο περιφέρονται διάφορα ηλεκτρόνια, όπως οι πλανήτες γύρω από τον ήλιο.
Παρομοίως, το μικροκοσμικό άτομο, επίσης, έχει έναν πυρήνα με ένα πεδίο ακτινοβολίας, ένα πεδίο εκδήλωσης γύρω από το οποίο περιστρέφονται επτά «μικροκοσμικοί πλανήτες» - το επταπλό αυρικό ον. Και η προσωπικότητα αναπτύσσεται μέσα στον ανοιχτό χώρο, το πεδίο ακτινοβολίας γύρω από τον πυρήνα του μικροκοσμικού ατόμου. Ο πυρήνας ή η ψυχή του μικρόκοσμου συνδέεται στη συνέχεια με την καρδιά της προσωπικότητας. Κατ' αυτόν τον τρόπο, μπορεί επίσης να μιλήσει κανείς για την ψυχή της προσωπικότητας ή για την ψυχή που βρίσκεται στο αίμα, διότι η ακτινοβολία του ρόδου δεν αναπτύσσεται μόνο στην καρδιά, αλλά εκδηλώνεται και στο αίμα.
Όλα αυτά έχουν προκαλέσει συχνά σύγχυση.Μια εμψυχωτική δύναμη είναι όντως παρούσα στην προσωπικότητά μας. Ωστόσο, πηγάζει από τον πυρήνα του μικρόκοσμου. Οι κληρονομικοί παράγοντες παίζουν επίσης τον ρόλο τους στο αίμα και το ενδοκρινικό σύστημα, και όλο το κάρμα που έχει αποθηκευτεί στον μικρόκοσμο έρχεται σε μας από το επταπλό αυρικό ον.
Έτσι, το ερώτημα που πρέπει τώρα να απαντήσουμε είναι: Πώς δημιουργείται ένας μικρόκοσμος; Από πού προέρχεται;
Ο μικρόκοσμος προέρχεται από τη θεμελιώδη φύση. Όπως είδαμε, η θεία φύση περιλαμβάνει ένα διττό ρεύμα, ένα ρεύμα ύπαρξης και βούλησης, επιθυμίας και δραστηριότητας. Αυτό το ρεύμα δεν είναι ο Θεός, αλλά προέρχεται από τον Θεό.
Αυτό το διττό, πανταχού παρόν, που περικλείει τα πάντα ρεύμα της θεμελιώδους φύσης είναι ένα πανίσχυρο, πολύ πύρινο αστρικό πεδίο που γεμίζει ολόκληρο το Παν. Ο άνθρωπος δημιουργεί το δικό του αστρικό σώμα μέσω της νοητικής του δραστηριότητας. Όταν παράγετε νοητικές εικόνες, αυτές προκαλούν την ανάπτυξη ορισμένων αστρικών δραστηριοτήτων στο σώμα σας. Αυτή η ανάφλεξη δημιουργεί τότε μια σπίθα στο αστρικό σώμα, με όλα τα αποτελέσματα της αντίστροφης κίνησης.
Επομένως, ίσως μπορέσετε να καταλάβετε πώς η θεία νόηση, η οποία είναι η εξωτερική όψη της θεμελιώδους φύσης, ακτινοβολεί το πανίσχυρο αστρικό πεδίο της θεμελιώδους φύσης με τις σκέψεις της.
Έτσι, ένας μικρόκοσμος είναι ένας αστρικός σπινθήρας που προέρχεται από τη θεμελιώδη φύση. Όλοι μας λοιπόν συνδεόμαστε με τον πιο στενό δυνατό τρόπο με τη θεμελιώδη φύση.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι μικρόκοσμοι ονομάζονται επίσης πνευματικοί σπινθήρες ή θεϊκοί σπινθήρες.
Έτσι, ένας μικρόκοσμος είναι ένας αστρικός σπινθήρας που προέρχεται από τη θεμελιώδη φύση. Επομένως, όλοι μας είμαστε συνδεδεμένοι με τον πιο στενό δυνατό τρόπο με τη θεμελιώδη φύση. Ένας μικρόκοσμος, ένας πνευματικός σπινθήρας, φέρει τα χαρακτηριστικά του, επειδή από εκεί έχει προέλθει ο σπινθήρας.
Οι αιθέρες απελευθερώνονται μέσα στον σπινθήρα μέσω της επιθυμίας και της θέλησης του μητρικού πεδίου, διότι πίσω από τον σπινθήρα βρίσκεται η ώθηση της θείας σκέψης με την οποία αναζωπυρώνεται το μητρικό πεδίο. Ένα κύμα ζωής εκρήγνυται μέσα στην Παν-Εκδήλωση σαν σε έκρηξη αστρικού Πυρός, και κάθε σπίθα αυτού του Πυρός ακτινοβολείται από τη θεϊκή σκέψη. Οι αιθέρες που δημιουργούνται από τους σπινθήρες συγκεντρώνονται γύρω από τον πυρήνα του μικροκοσμικού ατόμου, το ρόδο, την ψυχή του μικρόκοσμου.
Στο μέσον αυτής της συγκέντρωσης των αιθέρων αναδύεται μια μορφή εκδήλωσης, ένα σύστημα γραμμών δύναμης που διαμορφώνεται στην ανθρώπινη μορφή. Μέσω αυτής της διαδικασίας η θεϊκή σκέψη εκδηλώνεται γύρω από το ρόδο.  Με αυτόν τον τρόπο, το αιθερικό νέφος διαμορφώνεται σε αντανάκλαση της θεμελιώδους ιδέας που υπάρχει στο μητρικό πεδίο. Έτσι, το δέντρο, ο πρωταρχικός ψυχικός άνθρωπος, στον οποίο αντανακλάται η ψυχή ή ο πυρήνας του μητρικού πεδίου, εμφανίζεται με μια εξυψωμένη, αιθερική μορφή.
Εφόσον αυτή η διαδικασία αναπτύσσεται σε αρμονική συνοχή με τη σπινθηροβόλο θεϊκή σκέψη, η θεϊκή σκέψη συνδέεται επίσης με τον πυρήνα της ψυχής και το ον της αιθερικής-φυσικής ουσίας. Έτσι βλέπουμε πώς στο προ-ανθρώπινο ον υπάρχει μια πλήρης ενότητα μεταξύ πνεύματος και ψυχής. Με βάση αυτή την κατάσταση, η ζωντανή, Αδαμική ψυχή μπορεί να προοδεύσει προς όλο και υψηλότερα αγαθά και τελικά να γίνει ένα ζωοποιό πνεύμα.
Ελπίζουμε ότι όλα αυτά θα σας έχουν δώσει μια ιδέα για το πώς ο μικρόκοσμος έρχεται σε ύπαρξη και πώς ένα ανθρώπινο ον σχηματίζεται από έναν τέτοιο μικρόκοσμο, με μια αρκετά διαφορετική διαδικασία γέννησης και διατήρησης Θα είναι τώρα εύκολο να φανταστείτε πόσο πολύ αυτή η ένδοξη, θεϊκή διαδικασία έχει διαταραχθεί σε σχέση με τον άνθρωπο που γεννήθηκε στη φύση. Διότι η προσωπικότητά του πρέπει να γεννηθεί μέσω της γήινης διαδικασίας του πολλαπλασιασμού και να τεθεί σε σύνδεση με έναν κενό, ανίσχυρο μικρόκοσμο. 
Μέσω αυτού του συστήματος τάξης έκτακτης ανάγκης που γνωρίζουμε τόσο καλά, πρέπει να γίνει μια προσπάθεια να αποκατασταθεί η προηγούμενη ύπαρξη, τουλάχιστον για κάποιο χρονικό διάστημα, κατά τη διάρκεια του οποίου η αρχική αιθερική-φυσική μορφή του ψυχικού ανθρώπου υποβάλλεται σε πολλές διαδικασίες κρυστάλλωσης. Ο ψυχικός άνθρωπος, μαζί με τον μικρόκοσμο που τον περιβάλλει, δεν αποτελούν τότε παρά μια αμυδρή αναλαμπή της αρχικής πρόθεσης του Λόγου. Εξ ου και η κραυγή: «Επιστρέψτε, υιοί του πυρός!». Δεν είστε παιδιά του πυρός; Δεν είναι ενεργή μέσα σας η αρχική, θεϊκή σπίθα; Επιστρέψτε, λοιπόν, υιοί του πυρός! Και αξιοποιήστε πλήρως τον χρόνο σας!

Τρίτη 18 Ιουνίου 2024

Έξω από την Αίγυπτο - Ερμητική Θεοσοφία μεταξύ Reitzenstein και Mead από τον Wouter J. Hanegraaff


Κεφάλαιο 4  

Έξω από την Αίγυπτο

Ερμητική Θεοσοφία μεταξύ Reitzenstein και Mead

Wouter J. Hanegraaff


Κατά τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, στους ακαδημαϊκούς κύκλους μαίνονταν μια διανοητική και ιδεολογική μάχη για την ίδια τη φύση του δυτικού πολιτισμού. Το ερώτημα που βρισκόταν στο επίκεντρο αυτών των αντιπαραθέσεων ήταν πώς οι μελετητές θα έπρεπε να προσεγγίσουν τις "μη ορθολογικές" διαστάσεις μιας μακράς και εντυπωσιακής πολιτισμικής ιστορίας που εκτεινόταν από τον τέταρτο αιώνα π.Χ. έως σήμερα και θεωρούνταν ότι θεμελιωνόταν στην Ελληνική φιλοσοφία από τη μια πλευρά και στον " Ιουδαιο-Χριστιανικό" μονοθεϊσμό από την άλλη. Αυτός ο συγκεκριμένος πολιτισμικός πόλεμος μπορεί να μην έχει τύχει τόσο μεγάλης προσοχής όσο κάποιοι άλλοι και πιο πρόσφατοι, και για να τον κατανοήσει κανείς σήμερα πρέπει να μελετήσει ένα σώμα μελετών των αρχών του εικοστού αιώνα που δεν είναι διαθέσιμο στα Αγγλικά αλλά μόνο στις κυρίαρχες ακαδημαϊκές γλώσσες της εποχής, τα Γερμανικά και τα Γαλλικά.

Οι μελετητές που συμμετείχαν σε αυτές τις συζητήσεις καταπιάστηκαν με μερικά από τα πιο σημαντικά βασικά ερωτήματα σχετικά με το τι ακριβώς πρέπει να θεωρείται η ταυτότητα της "Δύσης". Σε αυτό το κεφάλαιο θα συγκρίνω δύο μεγάλα και φιλόδοξα επιστημονικά έργα που εκδόθηκαν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα μόλις δύο ετών και πρέπει να εξεταστούν στο πλαίσιο αυτών των αντιπαραθέσεων. Και τα δύο ήταν αφιερωμένα στη λεγόμενη Ερμητική γραμματεία, μια συλλογή συγγραμμάτων από τους πρώτους αιώνες μ.Χ. που πήραν το όνομά τους από έναν θρυλικό Αιγύπτιο δάσκαλο της σοφίας, τον Ερμή Τρισμέγιστο.

Το 1904, ο Richard Reitzenstein (1861-1931) δημοσίευσε τη θεμελιώδη μελέτη του Poimandres: Studien zur griechisch-ägyptischen und frühchristlichen Literatur. Σήμερα θεωρείται γενικά ως η απαρχή της σοβαρής σύγχρονης επιστήμης για τα Hermetica. Ο υπότιτλος πολλές φορές δεν μας φαίνεται σήμερα πολύ αξιοσημείωτος ή τολμηρός, αλλά στην πραγματικότητα ήταν αρκετά σημαντικός, διότι παρουσιάζοντας το βιβλίο του ως "Μελέτες στην ΕλληνοΑιγυπτιακή και πρώιμη Χριστιανική Λογοτεχνία", ο Reitzenstein προσπαθούσε σκόπιμα να πιέσει τα κουμπιά των αντιπάλων του. Η διατύπωση έκανε δύο σημαντικά σημεία που τον χαρακτήριζαν ως εκπρόσωπο της λεγόμενης Religionsgeschichtliche Schule (Σχολής Ιστορίας των Θρησκειών):1 πρώτον, ότι οι Αιγυπτιακές και θρησκευτικές διαστάσεις της Ερμητικής λογοτεχνίας θα πρέπει να λαμβάνονται τουλάχιστον εξίσου σοβαρά υπόψη με τις Ελληνικές και φιλοσοφικές τους, και δεύτερον, ότι θα μπορούσε (ή μάλλον: θα έπρεπε) κανείς να μελετήσει τα παγανιστικά2 θρησκευτικά κείμενα ως εξαιρετικά σημαντικά για την ίδια τη Χριστιανική θεολογία.

Μόλις δύο χρόνια μετά τον Reitzenstein, το 1906, ο George Robert Stow Mead (1863-1933) δημοσίευσε το έργο του Thrice-Greatest Hermes: Μελέτες στην Ελληνιστική Θεοσοφία και Γνώση σε τρεις τόμους. 

Το έργο του Mead ήταν έντονα επηρεασμένο από εκείνο του άμεσου προκατόχου του και ομοίως έδινε έμφαση στον Αιγυπτιακό θρησκευτικό παγανισμό - αλλά ήταν γραμμένο από μια πολύ διαφορετική οπτική γωνία. Και πάλι, ο υπότιτλος είναι σημαντικός. Ο Mead ήταν θεοσοφιστής και ίσως να ευθύνεται περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον συγγραφέα για τη διάδοση της έννοιας της "gnosis" ως μιας ενοποιημένης εναλλακτικής λύσης προς την ορθολογική φιλοσοφία και τη δογματική θεολογία.3 Παρ' όλες τις διαφορές τους, ο Reitzenstein και ο Mead συμφωνούσαν σχετικά με το Αιγυπτιακό και θρησκευτικό υπόβαθρο της Ερμητικής γραμματείας.

Αυτό σήμαινε ότι αμφότεροι αμφισβητούσαν την επικρατούσα φιλελληνιστική ορθοδοξία στις κλασικές σπουδές, στην οποία θα επιστρέψουμε. Αλλά ενώ το έργο του Reitzenstein ελήφθη πολύ σοβαρά υπόψη από τους ειδικούς, η μοίρα του Mead ήταν να αγνοηθεί σχεδόν καθολικά από την ακαδημαϊκή επιστήμη. Εν μέρει αυτό είχε να κάνει με τη γλώσσα στην οποία γράφτηκε το βιβλίο του: όπως ήδη σημειώθηκε, όχι τα Αγγλικά αλλά τα Γερμανικά και τα Γαλλικά κυριαρχούσαν στην επιστημονική συζήτηση σε αυτούς τους τομείς στις αρχές του εικοστού αιώνα. Αλλά φυσικά δεν ήταν ο μόνος λόγος. Οι τόμοι του Mead εκδόθηκαν από τη Θεοσοφική Εκδοτική Εταιρεία με έδρα το Λονδίνο και το Μπενάρες, και αυτό έκανε εύκολη την απόρριψή τους. Αλλά ενώ το έργο του Reitzenstein ελήφθη πολύ σοβαρά υπόψη από τους ειδικούς, η μοίρα του Mead ήταν να αγνοηθεί σχεδόν καθολικά από την ακαδημαϊκή επιστήμη. Αλλά ενώ το έργο του Reitzenstein ελήφθη πολύ σοβαρά υπόψη από τους ειδικούς, η μοίρα του Mead ήταν να αγνοηθεί σχεδόν καθολικά από την ακαδημαϊκή επιστήμη. Από την άλλη πλευρά, ενώ το βιβλίο του Reitzenstein ήταν γεμάτο από αμετάφραστα Ελληνικά χωρία και εντελώς αδιάβαστο για μη ειδικούς, οι πολύ πιο προσιτοί τόμοι του Mead περιείχαν όχι μόνο εκτενείς εισαγωγές για τους γενικούς αναγνώστες, αλλά και μια πλήρη νέα μετάφραση της Ερμητικής γραμματείας στα Αγγλικά.4

Ελπίζω να δείξω ότι το φαινόμενο της κλασικιστικής επιστήμης πάνω στα θεοσοφικά θεμέλια, όπως το παράδειγμα του Mead, θα πρέπει να ενταχθεί στο πλαίσιο της ευρύτερης διανοητικής διαμάχης στην οποία αναφέρθηκα παραπάνω. Από τη μία πλευρά βρίσκουμε τη φιλελληνιστική ορθοδοξία που ήταν κυρίαρχη στις κλασικές σπουδές και σύμφωνη τόσο με τις ορθολογιστικές όσο και με τις Χριστιανο-θεολογικές ατζέντες. Από την άλλη πλευρά βρίσκουμε τον ετερόδοξο αντίπαλό της, τον νεορομαντικό τύπο επιστήμης που συνδέεται με τη Religionsgeschichtliche Schule και αμφισβητούσε τέτοιες ατζέντες επιμένοντας σε μια αυστηρά ιστορική και συγκριτική προσέγγιση του "παράλογου". 

 Κατά τη διάρκεια του εικοστού αιώνα, αυτή η δεύτερη προοπτική θα αποκτούσε σιγά σιγά όλο και μεγαλύτερη επιρροή. Ενώ η αρχική Γερμανική σχολή θεωρείται σήμερα ως φαινόμενο του παρελθόντος, οι βασικές της ατζέντες και προσεγγίσεις κέρδισαν τελικά τη μάχη, αρχικά αργά και σταδιακά μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και στη συνέχεια αποφασιστικά από τις δεκαετίες του 1980 και 1990. Καθώς η θεοσοφική προσέγγιση του Mead είναι πολύ πιο κοντά στη σχολή της Ιστορίας των Θρησκειών παρά στη φιλελληνική της αντιστοιχία, οι σύγχρονοι μελετητές της θρησκείας ίσως έχουν κάποιο λόγο να επανεξετάσουν το έργο του και την πρώιμη συμβολή του στη μελέτη του Ερμητισμού.

1 Φιλελληνισμός

Το κυρίαρχο ακαδημαϊκό κατεστημένο στις κλασικές σπουδές γύρω στο 1900 στηριζόταν στις αξίες του φιλελεύθερου ατομικισμού και του νεο- ουμανισμού του 19ου αιώνα.5 Τα θεμέλιά του δημιουργήθηκαν κατά τις δεκαετίες γύρω στο 1800 και προέκυψαν από την αξιοσημείωτη ερωτική σχέση, εκείνη την περίοδο, μεταξύ της Γερμανικής διανόησης και του πολιτισμού της αρχαίας Ελλάδας. Σε μια διάσημη διατύπωση, ο ιστορικός τέχνης J.J. Winckelmann περιέγραψε την ομορφιά της αρχαίας Ελληνικής γλυπτικής ως εμβληματική ενός ανώτερου Ελληνικού πολιτισμού που χαρακτηριζόταν από edle Einfalt und stille Grösse ("ευγενική απλότητα και γαλήνιο μεγαλείο"- και αυτόν τον βαθύ θαυμασμό για τους Έλληνες συμμερίστηκαν ευρέως οι διάσημες και εξαιρετικά επιδραστικές γενιές διανοουμένων και καλλιτεχνών που δημιούργησαν τον Γερμανικό κλασικισμό και ρομαντισμό.6

Η μεγάλη παράδοση της κλασικής φιλολογίας του 19ου αιώνα, η οποία εδράζεται σε φιλελληνιστικές πεποιθήσεις, ξεκίνησε με το έργο του Friedrich August Wolf (1759-1824) και εδραιώθηκε βαθιά στο Γερμανικό πανεπιστημιακό σύστημα (καθώς και στα Γυμνάσιά του σε επίπεδο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης) που δημιούργησε ο Wilhelm von Humboldt. 

Το λεγόμενο "Πανεπιστήμιο Humboldt" θα γίνει το πρότυπο για τα σύγχρονα πανεπιστήμια παγκοσμίως και παρέμεινε έτσι μέχρι τις τελευταίες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, όταν άρχισε να διαβρώνεται και τελικά να διαλύεται υπό την επίδραση του νεοφιλελευθερισμού.7 Δεδομένου ότι η σημερινή μας "κρίση των ανθρωπιστικών επιστημών" αποτελεί παράδειγμα αυτής ακριβώς της εξέλιξης, είναι αξιοσημείωτο να βλέπουμε ότι ακόμη και όταν ο Wolf ξεκίνησε τα σεμινάριά του στο Πανεπιστήμιο της Halle τη δεκαετία του 1780, το έκανε ήδη "εν μέσω της αναταραχής των εκπαιδευτικών με μεταρρυθμιστικό πνεύμα για την αντικατάσταση της διδασκαλίας "νεκρών γλωσσών" με μαθήματα στις θετικές επιστήμες και άλλα "χρήσιμα" μαθήματα".8 Ο Wolf υπερασπίστηκε την ακριβώς αντίθετη θέση: γι' αυτόν, οι ανθρωπιστικές σπουδές θα έπρεπε να διεξάγονται με ένα αποφασιστικά αντιχρηστικό πνεύμα και να αφιερώνονται στην επιδίωξη της "ανιδιοτελούς" μάθησης για τον εαυτό της. 

Εκείνη την εποχή επικράτησαν αυτές οι ατζέντες. Η προσέγγιση του Wolf έγινε θεμελιώδης για την αξιοσημείωτη άνοδο της φιλολογίας ως κυρίαρχου επιστημονικού κλάδου και θεμελιώδους μεθόδου στις ανθρωπιστικές επιστήμες στα Γερμανικά πανεπιστήμια κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα.9 Ένα υπόβαθρο που διευκόλυνε αυτή την εξέλιξη ήταν το γεγονός ότι είχαν ήδη δημιουργηθεί στενοί δεσμοί μεταξύ των κλασικών και των βιβλικών σπουδών στις γερμανικές χώρες από την εποχή του Λουθήρου και του Μελάγχθονα, έτσι ώστε η φιλολογία να έχει γίνει ένα κρίσιμο συστατικό στοιχείο και της θεολογικής έρευνας. Οι ατζέντες των κλασικών σπουδών, της φιλοσοφίας και της θεολογίας αναμείχθηκαν με περίπλοκους τρόπους κατά τη διάρκεια του δέκατου ένατου αιώνα, προσφέροντας υποστήριξη σε μια εντυπωσιακή επέκταση άλλων τομέων των ανθρωπιστικών επιστημών, όπως η ιστορία της τέχνης ή η λογοτεχνία, οι οποίοι θεωρούνταν ότι αντανακλούσαν έναν κυρίαρχο κανόνα "κλασικών" έργων.

Για τις σημερινές μας ανησυχίες, το ουσιώδες σημείο είναι να δούμε πώς ο Wolf και οι λιγότερο σημαντικοί διάδοχοί του απέρριπταν κάθε πολιτισμό εκτός από εκείνον της Ελλάδας και της Ρώμης σε κατώτερο καθεστώς. Σε μια θεμελιώδη "Παρουσίαση της επιστήμης της αρχαιότητας", η οποία θα μπορούσε να θεωρηθεί το αρχικό "μανιφέστο" του φιλελληνισμού,10

[Wolf] διαχώρισε τους Έλληνες και τους Ρωμαίους από τους Αιγύπτιους, τους Εβραίους, τους Πέρσες και άλλους "Ανατολικούς", περιγράφοντας μόνο τους δύο πρώτους στη λίστα ως έχοντες "μια δική τους ανώτερη Geistescultur (πνευματική κουλτούρα)". ... Έτσι, ο Ελληνικός και ο Ρωμαϊκός πολιτισμός αποτελούσαν το Altertum (την αρχαιότητα) στο σύνολό του, ενώ οι άλλοι αρχαίοι λαοί κατατάσσονταν ως " Barbari ". ... Μέχρι το τέλος του έργου, ο Wolf έχει προχωρήσει στη θέση ότι η γνώση οποιουδήποτε άλλου λαού εκτός από τους Έλληνες δεν είναι απαραίτητη, διότι μόνο οι Έλληνες εκδηλώνουν τις φαινομενικά θεμελιώδεις ιδιότητες της "αληθινής ανθρωπότητας".11

Μέχρι το θάνατο του Wolf το 1824, αυτό το όραμα της κλασικής φιλολογίας αναγνωριζόταν γενικά ως το θεμέλιο της επαγγελματικής ανθρωπιστικής επιστήμης. Κατά τη διάρκεια του δέκατου ένατου αιώνα, ο φιλελληνισμός κατέστη κεντρικό στοιχείο μιας αισιόδοξης και προοδευτικής πνευματικής κουλτούρας που συνδύαζε έναν συγκεκριμένο τύπο πολιτισμικού προτεσταντισμού (Kulturprotestantismus) σε φιλελεύθερα θεμέλια με ισχυρή έμφαση στον ορθολογισμό και τη χειραφετητική δύναμη της κλασικής εκπαίδευσης. Οι εκπρόσωποί της ήταν πεπεισμένοι τόσο για την ιστορική μοναδικότητα όσο και για την προφανή υπεροχή δύο πολιτισμικών ρευμάτων που θεωρούνταν διαφορετικά αλλά τελικά συμβατά. Το πρώτο ήταν ο "Ιουδαιο-Χριστιανικός "12 μονοθεϊσμός, το δεύτερο ο Ελληνικός ορθολογισμός - και τα δύο, φυσικά, όπως κατανοήθηκαν από μια φιλελεύθερη προτεσταντική προοπτική. Με άλλα λόγια, συμφωνούσαν για την εξέχουσα σημασία και την τελική αρμονία μεταξύ πίστης και λογικής. Από μια τέτοια οπτική γωνία, ο εξιδανικευμένος πολιτισμός των Ελλήνων εξυμνήθηκε ως προπύργιο του ορθολογισμού ενάντια στις απειλητικές δυνάμεις του ανορθολογικού που εκπροσωπούσε "η Ανατολή" -συμπεριλαμβανομένου του αρχαίου αλλά κακώς κατανοητού πολιτισμού της Αιγύπτου και της "προληπτικής μαγείας "13 .

Αύριο η συνέχεια.

https://brill.com/display/title/69236?language=en

Hardback

Availability: Not Yet Published

ISBN: 978-90-04-69415-6

Publication: 14 Jun 2024

EUR  €167.75EUR  €159.00 excl. VAT