Βασικά σημεία της Ερμητικής διδασκαλίας μέσω του Ερμητικού Σώματος

 

Βασικά σημεία της Ερμητικής διδασκαλίας μέσω του Ερμητικού Σώματος

Αν και το Ερμητικό σώμα περιέχει πολλά διαφορετικά βιβλία, παρόλα αυτά μπορούμε να βρούμε κάποια βασικά σημεία όσον αφορά την Ερμητική διδασκαλία.

1. Ο Θεός είναι Ένας, υπερβατικός και ταυτόχρονα παρών.

Στα Ερμητικά κείμενα ο Θεός παρουσιάζεται ως το Ένα, η απόλυτη Πηγή από την οποία προέρχονται όλα. Δεν είναι απλώς ένας θεός ανάμεσα σε άλλους. Είναι η αρχή του είναι, της ζωής, του νου και της δημιουργίας. 

Στο Corpus Hermeticum εμφανίζεται με διάφορα ονόματα και περιγραφές: Ως Θεός, Πατήρ, Αγαθόν, Έν, Νους, Φως.

Ένα σημαντικό σημείο εδώ είναι πως ο Θεός δεν ταυτίζεται απλώς με τον κόσμο, αλλά ο κόσμος υπάρχει χάρη στην παρουσία και την ενέργειά του.

2. Ο Νους είναι το μεγάλο μέσο μεταξύ Θεού και ανθρώπου.

Εδώ διακρίνουμε ένα από τα θεμελιώδη σημεία του Ερμητισμού. Ο Νους δεν είναι απλώς η διανοητική ικανότητα του ανθρώπου. Είναι μια ανώτερη αρχή συνείδησης, μέσω της οποίας ο άνθρωπος μπορεί να γνωρίσει τον Θεό.

Έτσι δημιουργείται μια χαρακτηριστική ερμητική αλυσίδα: Θεός → Νους → Κόσμος → Άνθρωπος.

Και ταυτόχρονα: Άνθρωπος → Νους → Γνώση → Θεός

Αυτό μας οδηγεί κατευθείαν στην τρίτη αρχή.

3. Η σωτηρία έρχεται μέσω της Γνώσης και όχι απλώς μέσω πίστης.

Η γνώση στον Ερμητισμό δεν σημαίνει ότι κάποιος αποκτά πληροφορίες σχετικά με τον Θεό αλλά σημαίνει την άμεση εσωτερική αναγνώριση της θεϊκής πραγματικότητας.

Γι' αυτό και τα Ερμητικά κείμενα συχνά περιγράφουν μια μεταμόρφωση: ο άνθρωπος αρχικά αγνοεί ποιος είναι → αποκτά επίγνωση → αναγνωρίζει την προέλευσή του → επιστρέφει προς τον Θεό.

Επομένως, η γνώση είναι ταυτόχρονα γνώση του Θεού και αυτογνωσία. Αυτό θυμίζει πολύ την περίφημη ερμητική ιδέα: «Γνώθι σεαυτόν» όχι όμως με την απλή φιλοσοφική έννοια της ψυχολογικής αυτογνωσίας. Ο άνθρωπος γνωρίζει τον εαυτό του επειδή ανακαλύπτει την ουράνια και θεϊκή του καταγωγή.

4. Ο άνθρωπος είναι ένα μικρό σύμπαν.

Αυτό είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα ερμητικά σημεία της Ερμητικής διδασκαλίας. Ο άνθρωπος ως μικρόκοσμος και ο κόσμος ως μακρόκοσμος.

Ο άνθρωπος βρίσκεται στη μοναδική θέση να συμμετέχει και στις δύο πραγματικότητες: στην γήινη φύση + νοητική, θεϊκή φύση.

Γι' αυτό ο άνθρωπος μπορεί είτε να βυθιστεί στον υλικό κόσμο και να ζει αποκλειστικά μέσω των αισθήσεων, είτε να στραφεί προς τον Νου και να επιστρέψει προς την πνευματική του πηγή και εδώ βρίσκεται και η βάση της Ερμητικής ανθρωπολογίας.

5. Ο υλικός κόσμος δεν είναι απλώς «κακός».

Αυτό είναι μια πολύ σημαντική διαφοροποίηση από ορισμένες άλλες γνωστικές αντιλήψεις. Ο κόσμος στον Ερμητισμό μπορεί να θεωρείται θεϊκό δημιούργημα και εικόνα του Θεού.

Το πρόβλημα δεν είναι κατ' ανάγκην η ύλη αυτή καθαυτή αλλά το πρόβλημα είναι η άγνοια.

Ο άνθρωπος υποφέρει επειδή έχει ξεχάσει την πραγματική του φύση και ταυτίζεται αποκλειστικά με: το σώμα, τις επιθυμίες, τα πάθη, τις αισθήσεις, τον εγωισμό.

Άρα η ερμητική «πτώση» μπορεί να περιγραφθεί περισσότερο ως η πτώση της συνείδησης μέσα στην άγνοια.

6. Η επιστροφή είναι μια εσωτερική μεταμόρφωση.

Εδώ διακρίνουμε, υπάρχει το πρακτικό σκέλος της διδασκαλίας διότι ο άνθρωπος πρέπει να πραγματοποιήσει μια εσωτερική αναγέννηση. Ένα από τα σημαντικότερα κείμενα γι' αυτό είναι ο Λόγος περί Αναγέννησης (Corpus Hermeticum XIII).

Εκεί η αναγέννηση δεν είναι βιολογική. Είναι μια νέα γέννηση της συνείδησης. Ο παλαιός άνθρωπος, ο οποίος κυβερνάται από τα πάθη και την άγνοια, υποχωρεί και εμφανίζεται ένας νέος άνθρωπος που κυβερνάται από τον Νου. Αυτό είναι εξαιρετικά κοντά στη Χριστιανική γλώσσα της αναγέννησης, χωρίς όμως να σημαίνει ότι τα δύο συστήματα είναι ιστορικά ταυτόσημα.

7. Το Σύμπαν είναι ζωντανό και εμψυχωμένο.

Ο Ερμητικός κόσμος δεν είναι μια νεκρή μηχανή, ο Κόσμος παρουσιάζεται ως ένα ζωντανό ον, οργανωμένο και διαποτισμένο από Νου και θεϊκή τάξη.

Γι' αυτό ο Ερμητισμός δίνει τόσο μεγάλη σημασία στην: αστρολογία, κοσμολογία, την αντιστοιχία του ουρανού και της γης, σχέση μικρόκοσμου και μακρόκοσμου.

Αργότερα αυτή η αντίληψη θα συμπυκνωθεί στη γνωστή Ερμητική αρχή: «Όπως επάνω, έτσι και κάτω.»

Η ακριβής φράση ανήκει στον Σμαράγδινο Πίνακα και όχι στο Corpus Hermeticum, αλλά εκφράζει πολύ καλά αυτή την ευρύτερη Ερμητική κοσμοαντίληψη.

8. Η γνώση του Θεού μεταμορφώνει την ίδια τη ζωή. 

Και εδώ υπάρχει κάτι που συχνά χάνεται όταν ο Ερμητισμός παρουσιάζεται απλώς ως «απόκρυφη γνώση». Η γνώση πρέπει να μεταμορφώσει τον άνθρωπο διότι δεν αρκεί να γνωρίζει κάποιος διάφορες κοσμολογικές θεωρίες.

Η Ερμητική πορεία αναπτύσσεται διαδοχικά από την άγνοια στην επίγνωση, στην κάθαρση, στην αναγέννηση, στην γνώση, στην ένωση ή επιστροφή προς το Θείο.

Και επομένως υπάρχει και ηθική διάσταση, η οποία σηματοδοτεί μια αποδέσμευση από τα πάθη, την αυτοκυριαρχία, την ευσέβεια και μια ολική μεταβολή του τρόπου ζωής.

Αν μελετήσουμε σωστά το σύνολο του Ερμητικού σώματος φαίνεται πολύ καθαρά ότι, παρά την ποικιλία των βιβλίων και των συγγραφέων, υπάρχει πράγματι ένας εντυπωσιακός κοινός «σκελετός» της Ερμητικής διδασκαλίας. 

Εκεί βλέπουμε:

1. Ο Θεός ως Ένα, Αγαθό και Πηγή όλων.

Από το Corpus Hermeticum I, 8–9 (Poimandres)

Ο Ποιμάνδρης διδάσκει τον Ερμή ότι ο Θεός είναι:

«Το Αγαθόν και το Καλόν… η αρχή και η ρίζα όλων των όντων.»

Η ιδέα είναι ότι πίσω από την πολλαπλότητα των όντων υπάρχει μία υπέρτατη αρχή, από την οποία προέρχεται η ζωή και η δημιουργία.

Ένα → Πολλά, χωρίς τα πολλά να είναι ανεξάρτητα από το Ένα.

2. Ο Νους ως θεϊκή αρχή.

Corpus Hermeticum I, 18–19

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία του Ποιμάνδρη είναι η διάκριση ανάμεσα στον Νου και στον άνθρωπο. Ο Νους παρουσιάζεται ως θεϊκή αρχή που δόθηκε στον άνθρωπο ώστε να μπορεί να γνωρίσει τον Θεό. Αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί ο άνθρωπος δεν βρίσκεται απλώς απέναντι στον Θεό ως εξωτερικός παρατηρητής. Υπάρχει μέσα του η δυνατότητα της θεϊκής γνώσης.

3. Η γνώση του Θεού μέσω της αυτογνωσίας.

Corpus Hermeticum I, 21

Ο Ποιμάνδρης λέει στον Ερμή ότι ο άνθρωπος πρέπει να γνωρίσει: «τον εαυτό του και τον Πατέρα.»

Εδώ βλέπουμε ένα θεμελιώδες ερμητικό μοτίβο: από την αυτογνωσία προς την γνώση της θείας πραγματικότητας.

Δεν πρόκειται απλώς για ψυχολογική αυτοπαρατήρηση. Ο άνθρωπος πρέπει να ανακαλύψει ποια είναι η βαθύτερη πνευματική του φύση.

4. Ο άνθρωπος ως μικρόκοσμος.

Corpus Hermeticum I, 12–15

Στο Ποιμάνδρη περιγράφεται η δημιουργία του ανθρώπου και η ιδιαίτερη θέση του μέσα στον κόσμο. Ο άνθρωπος έχει συγγένεια με τον Κόσμο, αλλά ταυτόχρονα διαθέτει τον Νου, και μέσω αυτού μπορεί να στραφεί προς το θείο. Αυτό δημιουργεί την περίφημη Ερμητική διπλή φύση: άνθρωπος = θνητό σώμα + αθάνατη νοητική/θεϊκή αρχή.

Και αυτό εξηγεί γιατί ο άνθρωπος μπορεί να γίνει είτε «γήινος» είτε «θεϊκός» ανάλογα με το πού στρέφει τη συνείδησή του.

5. Η άγνοια είναι η πραγματική ασθένεια του ανθρώπου.

Corpus Hermeticum I, 21–23

Στο τέλος του Poimandres εμφανίζεται μια πολύ χαρακτηριστική αντίθεση: γνώση ↔ άγνοια.

Όποιος γνωρίζει τον Θεό και τον εαυτό του οδηγείται προς τη ζωή. Όποιος παραμένει στην άγνοια παραμένει δεμένος με τον κόσμο των αισθήσεων και των παθών. 

Επομένως η «πτώση» στον Ερμητισμό δεν πρέπει να κατανοείται πάντα ως μια εξωτερική ιστορική καταστροφή. 

Μπορεί να διαβαστεί ως την λήθη της θεϊκής του καταγωγής μια ταύτιση με το κατώτερο και την απώλεια της γνώσης.

6. Η μεγάλη ερμητική αρχή: «Γνώρισε τον εαυτό σου και τον Θεό».

Εδώ υπάρχει ένα πολύ όμορφο χωρίο στο Corpus Hermeticum IV, 9–10 (The Cup or Monad)

Ο Ερμής διδάσκει ότι ο άνθρωπος πρέπει να στραφεί προς τον Νου και να γνωρίσει: «ποιος είσαι και από πού ήρθες.» 

Και η γνώση αυτή οδηγεί στην επίγνωση της πραγματικής καταγωγής του ανθρώπου και αυτός είναι ο πυρήνας της Ερμητικής ανθρωπολογίας.

7. Η αναγέννηση του ανθρώπου. 

Corpus Hermeticum XIII, 1–2 και 10–14

Το κείμενο ονομάζεται ουσιαστικά «Περί Της Αναγέννησης».

Ο Ερμής ρωτά τον Τάτ: «Θέλω να αναγεννηθώ.» Και η απάντηση δεν αφορά φυσική γέννηση. Πρόκειται για μια εσωτερική γέννηση, κατά την οποία ο άνθρωπος εγκαταλείπει την κυριαρχία των παθών και γεννιέται μέσα του μια νέα κατάσταση συνείδησης. Αυτό είναι ένα από τα πιο σημαντικά σημεία ολόκληρου του Corpus Hermeticum.

8. Τα επτά πάθη που πρέπει να ξεπεραστούν.

Στο ίδιο Corpus Hermeticum XIII παρουσιάζεται μια πολύ ενδιαφέρουσα διδασκαλία. Ο αναγεννώμενος άνθρωπος πρέπει να υπερβεί τις επτά δυνάμεις-μορφές του κοσμικού πάθους:

την άγνοια, την λύπη, την ασυδοσία, την επιθυμία, την αδικία, την απληστία και το ψεύδος. Η ακριβής απόδοση των όρων ποικίλλει ανά μετάφραση.

Εδώ βλέπουμε ότι η Γνώση δεν είναι απλώς διανοητική γνώση και πως αυτή πρέπει και μπορεί να αλλάξει τον ίδιο τον άνθρωπο.

9. «Ο Θεός είναι μέσα σου».

Ένα ιδιαίτερα σημαντικό μοτίβο εμφανίζεται στο: Corpus Hermeticum XI, 20

Ο Ερμής διδάσκει ότι ο άνθρωπος πρέπει να κατανοήσει τη θεϊκή παρουσία μέσα στην ίδια τη δημιουργία και στον εαυτό του.

Η σκέψη είναι περίπου: αν ο Θεός είναι η πηγή της ζωής, τότε κάθε ζωντανό ον συμμετέχει κατά κάποιον τρόπο στη θεία ζωή. Αυτό δεν σημαίνει απλά πως «ο άνθρωπος είναι Θεός» με απλοϊκό τρόπο. Πρόκειται για πολύ πιο λεπτή σχέση μετοχής του ανθρώπου στο θείο.

10. Ο κόσμος είναι ζωντανός. 

Corpus Hermeticum VIII, 1–2

Το κείμενο υποστηρίζει ότι ο Κόσμος είναι ζωντανός και ότι η ζωή του προέρχεται από τον Θεό. Αυτό είναι θεμελιώδες για να καταλάβουμε γιατί ο Ερμητισμός δεν βλέπει τη φύση απλώς ως νεκρή ύλη. Ο κόσμος είναι: ζωντανός, νοήμων, θεϊκά οργανωμένος.

Γι' αυτό αργότερα η Ερμητική παράδοση θα δώσει τόσο μεγάλη σημασία στις αντιστοιχίες μεταξύ ανθρώπου και του κοσμικού συστήματος.

11. Η φύση είναι θεϊκό έργο.

Corpus Hermeticum IX, 8–10

Εδώ συναντάμε την ιδέα ότι ο κόσμος και η φύση δεν πρέπει να περιφρονούνται. Το πρόβλημα βρίσκεται περισσότερο στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται και χρησιμοποιεί τον κόσμο. Αυτό είναι μια σημαντική διαφορά από ορισμένες μορφές ριζικού γνωστικού δυϊσμού: ύλη = αναγκαστικά κακό. Η άγνοια και η λανθασμένη προσκόλληση είναι το πρόβλημα.

12. Η αγάπη και η ευσέβεια προς τον Θεό.

Corpus Hermeticum I, 31–32

Στο τέλος του Ποιμάνδρη η γνώση του Θεού οδηγεί σε ύμνο και δοξολογία. Αυτό έχει μεγάλη σημασία διότι ο ερμητικός γνωστικός άνθρωπος δεν αποκτά απλώς μια «μυστική πληροφορία». Αυτή η αποκαλυπτική γνώση γεννά: δέος και ευγνωμοσύνη, ευσέβεια και τελικά μεταμόρφωση.

Και αυτό δείχνει ότι ο Ερμητισμός είναι πολύ περισσότερο θρησκευτικός και μυστικιστικός απ' όσο συχνά μας παρουσιάζεται από διάφορους σχολιαστές.

Μπορούμε να δούμε ολόκληρη αυτήν τη διδασκαλία σε μία αλυσίδα αν πάρουμε αυτά τα χωρία και τα βάλουμε μαζί. Τότε προκύπτει ένα εξαιρετικά καθαρό σχήμα:

ΘΕΟΣ

ΝΟΥΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

ΑΝΘΡΩΠΟΣ

ΛΗΘΗ / ΑΓΝΟΙΑ

ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ

ΓΝΩΣΙΣ

ΚΑΘΑΡΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΘΗ

ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΘΕΩΣΗ / ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΘΕΙΟ

Το Corpus Hermeticum XIII είναι ίσως το καλύτερο κείμενο για να δούμε αυτή τη διαδικασία ως εσωτερική πορεία, ενώ το I (Poimandres) είναι το καλύτερο για να κατανοήσουμε την κοσμολογία και την ανθρωπολογία.

Μια εργασία από τον G.J.P.

Ο αναγεννημένος άνθρωπος, στην κατοικία του εν Χριστώ, του οποίου η γέννηση στην Καρδιά συντρίβει εντελώς το φίδι

 

Ο αναγεννημένος άνθρωπος, στην κατοικία του εν Χριστώ, του οποίου η γέννηση στην Καρδιά συντρίβει εντελώς το φίδι.

Στη θεοσοφία του Jakob Böhme και του Johann Georg Gichtel, ο Κρόνος / Μόλυβδος  δεν είναι απλώς ο πλανήτης. Αντιπροσωπεύει την πρώτη ιδιότητα (erste Qualität), τη συστολή (Contraction), τη ρίζα της φύσης, τη σοβαρότητα, τη σιωπή και την αυτογνωσία, αλλά και τον κίνδυνο της σκλήρυνσης και της μελαγχολίας όταν αποκοπεί από το θείο Φως. Για τον Böhme, οι επτά πλανήτες αντιστοιχούν στις επτά Ποιότητες (Quellgeister) και όχι απλώς σε ουράνια σώματα. Ο Gichtel δεν χρησιμοποιεί τον Κρόνο αστρονομικά, αλλά ως αρχή. Θα μπορούσε να σημαίνει ότι η κεφαλή βρίσκεται ακόμη κάτω από την κρονική αρχή της κρίσης και της αυτογνωσίας, ενώ η καρδιά έχει ήδη δεχθεί το IHS, δηλαδή τον Χριστό. Αυτό θα ταίριαζε εξαιρετικά με τη διδασκαλία του Gichtel περί της νέας γέννησης στην καρδιά. ♄ Κρόνος = η αυστηρότητα, η συστολή, το όριο, η δοκιμασία, η αρχική κατάσταση του ανθρώπου. ♃ Δίας = η σοφία, η δικαιοσύνη, η επέκταση, η εξισορρόπηση της κρόνιας δύναμης. IHS στην καρδιά → ο Χριστός, η Νέα Γέννηση. Οι κόκκινες σταγόνες που κατέρχονται → η κάθοδος της ζωής ή του πνευματικού πυρός. Ο διπλός άνθρωπος (σκοτεινή και φωτεινή πλευρά) → ο παλαιός και ο νέος άνθρωπος. Βλέπουμε δηλαδή τρία στάδια: ♄ Κρόνος – η αρχική κατάσταση, η δοκιμασία, η κάθαρση. ♃ Δίας – η αφύπνιση της ανώτερης διάνοιας. IHS – η αναγέννηση της καρδιάς, το κέντρο της Χριστικής μεταμόρφωσης.

Αυτό το ζωγραφισμένο με το χέρι χαρακτικό απεικονίζει την ολόσωμη μορφή ενός άνδρα που στέκεται πάνω σε ένα κομμάτι πράσινου γρασιδιού. Το σώμα του άνδρα είναι χωρισμένο κάθετα: η αριστερή πλευρά είναι σκιασμένη με σκούρο γκρι χρώμα, που συμβολίζει τον παλιό ή σαρκικό άνθρωπο, και περιέχει ένα τυλιγμένο φίδι μέσα στον κορμό.

Η δεξιά πλευρά έχει απαλό χρώμα δέρματος, που συμβολίζει τον νέο ή πνευματικό άνθρωπο. Η περιοχή του στήθους είναι ανοιχτή, αποκαλύπτοντας μια φλεγόμενη, ακτινοβόλα καρδιά με κόκκινο κέντρο που περιέχει το όνομα «Ιησού». Κάτω από την καρδιά, αρκετές σταγόνες αίματος πέφτουν πάνω σε μια σκούρα καφέ σφαίρα που βρίσκεται στην κάτω κοιλιακή χώρα. Η μορφή έχει μακριά ξανθά μαλλιά και κοιτάζει μπροστά. Πάνω από το κεφάλι του υπάρχει ένας μικρός κόκκινος κύκλος που περιέχει τον σύμβολο του Κρόνου. Στο μέτωπό του βρίσκεται το αστρολογικό και αλχημικό σύμβολο του Δία. Φοράει μια ζώνη με κόκκινα και χρυσά μοτίβα γύρω από τους γοφούς του.

Ολόκληρη η σκηνή περικλείεται σε ένα ορθογώνιο πλαίσιο με περίγραμμα πολλαπλών επιπέδων. Στο άνω μέρος της εικόνας υπάρχει Γερμανικό κείμενο:

Ο αναγεννημένος άνθρωπος, 

στην κατοικία του εν Χριστώ, του οποίου η γέννηση στην Καρδιά συντρίβει εντελώς το φίδι

Ένας αποσυμβολισμός ενός εμβλήματος από αλχημικό έργο Splendor Solis 1532-1535.

 

Ένας αποσυμβολισμός ενός εμβλήματος από αλχημικό έργο Splendor Solis 1532-1535.

Ο Νέος Βασιλιάς συμβολίζει την αρχή της ολοκλήρωσης του μεταμορφωμένου ανθρώπου, τον ηλιακό άνθρωπο για αυτό και φορά ένα χρυσό ένδυμα.

Το Σκήπτρο που κρατά συμβολίζει την κυριαρχία του πάνω στη φύση διότι κυβερνά τα πάθη του τις επιθυμίες του την κίνηση του νου του αλλά και τη ζωτική του δύναμη.

Η Χρυσή Σφαίρα συμβολίζει τη δυνατότητα της ολοκλήρωσης της φιλοσοφικής λίθου του μεγάλου έργου.
Για αυτό και αυτή βρίσκεται στο χέρι του, στην κατοχή του.

Το Λευκό Περιστέρι συμβολίζει το Άγιο Πνεύμα, τη θεία έμπνευση και συνεπώς την κάθοδο της επουράνιας δύναμης.
Αυτή η δυνατότητα επιτυγχάνεται μόνο μέσω της συνεργασίας του ανθρώπου με τον Θεό.

Ο Ήλιος συμβολίζει το Πνεύμα ή τη Θεία Διάνοια, είναι ο Χριστός ο οποίος φωτίζει την εσωτερική μας πνευματικής φύσης συνείδηση. Για αυτό και οι ακτίνες του πέφτουν πάνω στον βασιλιά διότι η δύναμη του προέρχεται από το Πνεύμα.

Το Αστέρι συμβολίζει τη θεία καθοδήγηση ή την πρωταρχική σοφία.

Οι Ακτίνες Φωτός δεν είναι το απλό φυσικό φως του ηλίου αλλά συμβολίζουν τη μετάδοση της θείας ενέργειας του πνευματικού ήλιου.

Ο Ηλικιωμένος Βασιλιάς συμβολίζει τον παλαιό άνθρωπο, τον Αδάμ πριν τη μεταμόρφωση, είναι μαθητής πάνω στην οδό που αναζητά τη χάρη του Θεού.

Τα Βουνά ή οι Λόφοι συμβολίζουν την ανάβαση αυτής της πορείας, τις δοκιμασίες που πρέπει να υπερβούμε ή αλλιώς την πορεία της μύησης.

Στην Ροδοσταυρική παράδοση θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τα εξής:

Ο Ήλιος είναι ο Χριστικός Λόγος, 

Το Περιστέρι η νέα ψυχή,

Η Χρυσή Σφαίρα ο νέος μικρόκοσμος,

Το Σκήπτρο συμβολίζει την κυριαρχία επί της κατώτερης φύσης,

Το Ξερό Δέντρο συμβολίζει τον παλαιό άνθρωπο που νεκρώνεται,

Ο Γέρος Βασιλιάς στο βάθος συμβολίζει την παλιά ανθρωπότητα ή τον αναζητητή που δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει την πορεία του.

Αυτό το έργο τέχνης προέρχεται από το αλχημιστικό χειρόγραφο Splendor Solis, που χρονολογείται γύρω στο 1532-1535.

Ένας πίνακας εμπνευσμένος από τη φιλοσοφία του Jakob Böhme

 

Ένας πίνακας εμπνευσμένος από τη φιλοσοφία του Jakob Böhme

Η εικόνα αυτή περιγράφει και περιέχει ένα μυστικιστικό-αλχημικό Χριστιανικό θέμα, πιθανότατα εμπνευσμένο από τον Jakob Böhme (1575–1624), έναν Γερμανό Χριστιανό μυστικιστή. 

Αυτή συγκεντρώνει σύμβολα της Χριστιανικής μυστικής παράδοσης, της αλχημείας και της θεοσοφίας.

Ας προσπαθήσουμε να δώσουμε μια περιγραφή των συμβόλων:

1. Το τρίγωνο μέσα στο φως (επάνω): συμβολίζει την Αγία Τριάδα (Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα). Οι ακτίνες υποδηλώνουν τη θεία δόξα και παρουσία.

2. Το μάτι: είναι το λεγόμενο «Παντεπόπτης Οφθαλμός», δηλαδή η παντογνωσία και η πανταχού παρουσία του Θεού. Στη χριστιανική τέχνη είναι σύμβολο της θείας πρόνοιας.

3. Τα φτερά: παραπέμπουν στο Άγιο Πνεύμα ή στις αγγελικές δυνάμεις. Σε ορισμένες μυστικιστικές απεικονίσεις συμβολίζουν επίσης την πνευματική ανάταση.

4. Το σκήπτρο ή η ράβδος: συμβολίζει τη θεία εξουσία, τη σοφία ή τον Λόγο του Θεού που κυβερνά τη δημιουργία.

5. Οι ακτίνες που κατεβαίνουν από το μάτι: δείχνουν τη θεία χάρη ή τη θεία ενέργεια που εκπορεύεται προς τον κόσμο.

6. Η γη (η σφαίρα): αντιπροσωπεύει τον υλικό κόσμο και ολόκληρη τη δημιουργία.

7. Το κρανίο: είναι το παραδοσιακό σύμβολο της θνητότητας («memento mori» – θυμήσου ότι θα πεθάνεις). Στη χριστιανική τέχνη το κρανίο συνδέεται επίσης με τον Αδάμ και τη λύτρωση.

8. Ο σταυρός πάνω από το κρανίο: δηλώνει τη νίκη του Χριστού επί του θανάτου. Ο σταυρός υπερισχύει του κρανίου, δηλαδή της φθοράς και της αμαρτίας.

Η σύνθεση φαίνεται να εκφράζει ότι η θεία σοφία και η Αγία Τριάδα κυβερνούν τον κόσμο, η θεία ενέργεια κατέρχεται στη δημιουργία, ενώ ο σταυρός του Χριστού υπερνικά τον θάνατο και οδηγεί στην πνευματική αναγέννηση.

Η εικόνα αυτή δεν είναι αποκρυφιστική με τη στενή έννοια, αν και χρησιμοποιεί αλχημικά και θεοσοφικά σύμβολα, κάτι συνηθισμένο στα έργα που σχετίζονται με τον Jakob Böhme. Για τον Böhme, η αλχημεία λειτουργούσε κυρίως ως συμβολική γλώσσα για να περιγράψει τη μεταμόρφωση της ψυχής και όχι ως κυριολεκτική πρακτική μετατροπής μετάλλων.

Σχετικά με το μάτι.

Το μάτι μέσα στο τρίγωνο είναι από τα πιο παρεξηγημένα σύμβολα, επειδή χρησιμοποιήθηκε σε διαφορετικές παραδόσεις. Η σημασία του εξαρτάται από το πλαίσιο στο οποίο εμφανίζεται, για παράδειγμα:

Στη Χριστιανική τέχνη το τρίγωνο συμβολίζει την Αγία Τριάδα και το μάτι τη θεία παντογνωσία και πρόνοια. Θέλει να μας πει πως ο Θεός βλέπει και γνωρίζει τα πάντα, πως η δημιουργία βρίσκεται υπό τη θεία πρόνοια, και ότι το φως που ακτινοβολεί εκφράζει τη θεία δόξα.

Το σύμβολο αυτό έγινε ιδιαίτερα δημοφιλές από τον 17ο έως τον 19ο αιώνα και υπάρχει σε πολλές ορθόδοξες και καθολικές εκκλησίες (αν και στην ορθόδοξη παράδοση δεν ήταν ποτέ τόσο κεντρικό όσο ο σταυρός ή οι εικόνες του Χριστού).

Στον Τεκτονισμό οι Τέκτονες υιοθέτησαν επίσης το Παντεπόπτη Οφθαλμό. Εκεί δεν συμβολίζει αποκλειστικά την Αγία Τριάδα, αλλά εκφράζει τον Μεγάλο Αρχιτέκτονα του Σύμπαντος, δηλαδή την ανώτερη θεία αρχή που επιβλέπει την ηθική τάξη του κόσμου. Επειδή ο Τεκτονισμός χρησιμοποίησε το ίδιο σύμβολο, πολλοί πιστεύουν λανθασμένα ότι κάθε μάτι μέσα σε τρίγωνο είναι τεκτονικό.

Στην εσωτερική φιλοσοφία και τη θεοσοφία στους μυστικιστές όπως ο Jakob Böhme το μάτι σημαίνει αυτό σημαίνει την εσωτερική όραση, τη θεία σοφία, τη φώτιση της ψυχής. Δεν αναφέρεται σε κάποια μυστική οργάνωση, αλλά στη δυνατότητα του ανθρώπου να γνωρίσει τον Θεό μέσω της πνευματικής μεταμόρφωσης.

Στη σύγχρονη λαϊκή κουλτούρα το σύμβολο συνδέθηκε με θεωρίες συνωμοσίας επειδή εμφανίζεται στο πίσω μέρος του αμερικανικού χαρτονομίσματος του ενός δολαρίου, αλλά και διότι χρησιμοποιείται σε ταινίες και μυθιστορήματα. 

Έτσι δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι σημαίνει αποκλειστικά «Ιλλουμινάτι» ή μυστικές εταιρείες. Ωστόσο, ιστορικά αυτό δεν ισχύει. Το σύμβολο υπήρχε στη χριστιανική τέχνη για αιώνες πριν εμφανιστούν αυτές οι ερμηνείες.

Στη συγκεκριμένη εικόνα όμως το μάτι βρίσκεται κάτω από το τρίγωνο της Αγίας Τριάδας, περιβάλλεται από φως, στέλνει ακτίνες προς τον κόσμο, και κάτω από αυτό βρίσκεται ο σταυρός που νικά τον θάνατο (κρανίο).
Όλα αυτά δείχνουν ότι ο καλλιτέχνης θέλει να εκφράσει μια ενιαία θεολογική ιδέα: η Αγία Τριάδα αποκαλύπτεται στον κόσμο, ο Θεός φωτίζει τη δημιουργία και μέσω του Σταυρού υπερνικά τον θάνατο. Είναι μια σύνθεση χριστιανικού μυστικισμού με συμβολική γλώσσα.

Σχετικά με την 'ιερότητα' της Οδύσσειας, ήταν μια πραγματική ιστορία; Και την βαρύτητα του βιβλίου στις αρχαίες Ελληνικές πόλεις.

Σχετικά με την 'ιερότητα' της Οδύσσειας, ήταν μια πραγματική ιστορία; Και την βαρύτητα του βιβλίου στις αρχαίες Ελληνικές πόλεις.

Η Οδύσσεια και η Ιλιάδα δεν ήταν «ιερά κείμενα» με την έννοια που είναι, για παράδειγμα, η Βίβλος ή το Κοράνι σε μεταγενέστερες θρησκείες. Ωστόσο, τα ομηρικά έπη είχαν μια σχεδόν ιερή πολιτισμική και θρησκευτική αυθεντία. Συγκεκριμένα: Τα έπη θεωρούνταν η βασική πηγή γνώσης για τους θεούς, τους ήρωες και το μυθικό παρελθόν. Για πολλούς Έλληνες, ο Όμηρος ήταν αυτός που «δίδαξε» ποιοι είναι οι θεοί και πώς σχετίζονται με τους ανθρώπους.

Ο Ηρόδοτος γράφει ότι ο Όμηρος και ο Ησίοδος ήταν εκείνοι που έδωσαν στους θεούς τα ονόματα, τις ιδιότητες και τις μεταξύ τους σχέσεις. Τα έπη απαγγέλλονταν σε μεγάλες θρησκευτικές γιορτές, όπως τα Παναθήναια, γεγονός που τους προσέδιδε ιδιαίτερο κύρος. Χρησιμοποιούνταν στην εκπαίδευση. Για αιώνες, οι νέοι μάθαιναν ανάγνωση, ήθος και ρητορική μέσα από τον Όμηρο. Ο Πλάτων μάλιστα αποκαλεί τον Όμηρο «παιδευτή της Ελλάδας», αν και ταυτόχρονα τον επικρίνει σε ορισμένα σημεία.

Ήταν λοιπόν "ιερός" ο Όμηρος; Όχι με τη σημερινή θρησκευτική έννοια. Κανείς δεν πίστευε ότι το κείμενο είχε θεϊκή αποκάλυψη ή ότι ήταν αλάθητο. Αλλά είχε εξαιρετική αυθεντία. Οι άνθρωποι συχνά επικαλούνταν τον Όμηρο για να στηρίξουν απόψεις σχετικά με: τη φύση των θεών, την ηθική, την ανδρεία, τη φιλοξενία, τις ταφικές τελετές, ακόμη και ορισμένα θρησκευτικά έθιμα. Σε αυτό το επίπεδο, ο ρόλος του ήταν ανάλογος με εκείνον που έχουν τα ιερά κείμενα σε άλλους πολιτισμούς, χωρίς όμως να είναι επίσημο θρησκευτικό δόγμα.

Στην κλασική εποχή υπήρχαν ακόμη και οι λεγόμενοι Ομηρίδες, μια ομάδα ραψωδών που θεωρούσαν ότι διατηρούσαν και μετέδιδαν την ομηρική παράδοση. Αυτό δείχνει πόσο μεγάλο κύρος είχε το έργο του. Με λίγα λόγια: η Οδύσσεια δεν ήταν «ιερό βιβλίο» με τη στενή έννοια, αλλά ήταν ίσως το πιο αυθεντικό και σεβαστό κείμενο του Ελληνικού κόσμου, με τεράστια επίδραση τόσο στη θρησκεία όσο και στην παιδεία και τον πολιτισμό.

Επίσης Τα ομηρικά έπη λειτουργούσαν ως κοινό πολιτισμικό σημείο αναφοράς για τον Ελληνικό κόσμο. Επειδή κάθε πόλη-κράτος είχε τους δικούς της νόμους και θεσμούς, αλλά όλες αναγνώριζαν τον Όμηρο, τα έπη παρείχαν ένα κοινό πλαίσιο αξιών και παραδειγμάτων. Για παράδειγμα Η έννοια της ξενίας (φιλοξενίας και προστασίας του ξένου) παρουσιαζόταν ως θεμελιώδης αξία. Μια πόλη που παραβίαζε τη φιλοξενία μπορούσε να κατηγορηθεί ότι ενεργούσε αντίθετα σε μια αξία που όλοι αναγνώριζαν. Οι όρκοι, οι ικέτες και ο σεβασμός προς τους θεούς ήταν επαναλαμβανόμενα μοτίβα στα έπη και χρησιμοποιούνταν ως ηθικά επιχειρήματα. Σε δημόσιους λόγους, πολιτικοί και ρήτορες επικαλούνταν επεισόδια από τον Όμηρο, επειδή ήξεραν ότι το ακροατήριό τους τα γνώριζε.

Από την άλλη πλευρά, δεν έχουμε στοιχεία ότι οι πόλεις έλυναν δικαστικές ή διπλωματικές διαφορές ανοίγοντας την Οδύσσεια ή την Ιλιάδα και αναζητώντας "τι λέει ο Όμηρος", όπως θα συνέβαινε με ένα ιερό νομικό κείμενο. Υπάρχουν όμως ενδιαφέρουσες περιπτώσεις όπου ο Όμηρος χρησιμοποιήθηκε ως αυθεντία: Ο Θουκυδίδης επικαλείται τον Όμηρο όταν θέλει να τεκμηριώσει πώς ήταν η Ελλάδα στους πρώιμους χρόνους, αν και με κριτική διάθεση. Ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί επανειλημμένα ομηρικά παραδείγματα για να εξηγήσει πολιτικά και ηθικά ζητήματα. Οι ρήτορες της Αθήνα συχνά παρέπεμπαν στον Όμηρο, επειδή αποτελούσε κοινό σημείο αναφοράς για όλους τους Έλληνες.

Υπάρχει επίσης μια πιο ενδιαφέρουσα πολιτική διάσταση: κατά περιόδους, οι Ελληνικές πόλεις επικαλούνταν την κοινή τους καταγωγή από τους ήρωες του Ιλιάδα και της Οδύσσεια για να ενισχύσουν την ιδέα ότι, παρά τις μεταξύ τους συγκρούσεις, ανήκαν σε έναν κοινό ελληνικό κόσμο. Αυτή η κοινή ομηρική παράδοση συνέβαλε στη διαμόρφωση της πανελλήνιας ταυτότητας, ιδιαίτερα απέναντι σε εξωτερικούς αντιπάλους, όπως κατά τους Περσικούς Πολέμους. Υπάρχει μια συγκεκριμένη αναφορά ότι ο Όμηρος χρησιμοποιούνταν ως «διαιτητής» μεταξύ πόλεων, πες μου πού το διάβασες· πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα αλλά πιο εξειδικευμένη ιστορική άποψη που αξίζει να εξεταστεί.

Οι περισσότεροι ιστορικοί και αρχαιολόγοι σήμερα θεωρούν ότι η Οδύσσεια δεν είναι ιστορική αφήγηση με τη σύγχρονη έννοια. Είναι ένα επικό ποίημα που συνδυάζει μύθους, λαϊκές παραδόσεις και πιθανές αναμνήσεις πραγματικών γεγονότων. Υπάρχουν όμως αρκετοί λόγοι να πιστεύουμε ότι ένας ιστορικός πυρήνας είναι πιθανός.

Ο Τρωικός Πόλεμος ίσως βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα, η ανακάλυψη της Τροία από τον Χάινριχ Σλήμαν τον 19ο αιώνα έδειξε ότι υπήρχε πράγματι μια μεγάλη οχυρωμένη πόλη, η οποία καταστράφηκε αρκετές φορές. Μία από αυτές τις καταστροφές, γύρω στον 12ο αιώνα π.Χ., θα μπορούσε να συνδέεται με μια σύγκρουση που αργότερα έγινε θρύλος. Οι περισσότεροι ειδικοί δεν πιστεύουν ότι ο πόλεμος έγινε ακριβώς όπως τον περιγράφει η Ιλιάδα, αλλά θεωρούν πιθανό ότι πίσω από τον μύθο υπήρξε μια πραγματική πολεμική σύγκρουση.

Και ο Οδυσσέας; Εδώ τα πράγματα είναι πιο αβέβαια. Υπάρχουν τρεις βασικές πιθανότητες: Ήταν πραγματικό πρόσωπο, ένας Μυκηναίος ηγεμόνας της Ιθάκη, του οποίου οι περιπέτειες μεγεθύνθηκαν με τον χρόνο. Είναι σύνθεση πολλών διαφορετικών προσώπων: ιστορίες από διάφορους θαλασσοπόρους ενώθηκαν σε έναν ήρωα. Πως είναι εξ ολοκλήρου μυθικός χαρακτήρας, δημιουργημένος για τις ανάγκες του έπους. Οι περισσότεροι μελετητές θεωρούν τη δεύτερη εκδοχή την πιο πιθανή.

Είναι ενδιαφέρον ότι πολλά από τα μέρη που επισκέπτεται ο Οδυσσέας φαίνεται να αντανακλούν πραγματικές γνώσεις των Ελλήνων για τη δυτική Μεσόγειο. Οι Κύκλωπες, οι Σειρήνες, η Σκύλλα και η Χάρυβδη πιθανόν συμβολίζουν πραγματικούς κινδύνους της ναυσιπλοΐας: απόκρημνες ακτές, ισχυρά ρεύματα, ηφαιστειακά νησιά ή άγνωστους λαούς, τους οποίους η προφορική παράδοση μετέτρεψε σε μυθικά όντα. Ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι πως η Οδύσσεια περιγράφει με αρκετή ακρίβεια πολλές λεπτομέρειες της Μυκηναϊκής ζωής — όπλα, ανάκτορα, έθιμα φιλοξενίας, θυσίες, βασιλική εξουσία — παρότι το ποίημα πήρε τη μορφή που γνωρίζουμε περίπου τέσσερις ή πέντε αιώνες αργότερα. Αυτό δείχνει ότι διατηρήθηκαν ζωντανές μνήμες μέσω της προφορικής παράδοσης.

Άρα, η πιο ισορροπημένη άποψη είναι ότι η Οδύσσεια μοιάζει περισσότερο με ένα ιστορικό μυθιστόρημα βασισμένο σε πολύ παλιές αναμνήσεις παρά με καθαρή μυθοπλασία ή με ακριβές ιστορικό χρονικό. Όπως συμβαίνει και με πολλούς εθνικούς μύθους άλλων πολιτισμών, ο πυρήνας μπορεί να είναι πραγματικός, αλλά έχει εμπλουτιστεί με ποιητική φαντασία, συμβολισμούς και υπερφυσικά στοιχεία μέσα στους αιώνες.

Μια εργασία από τον G.J.P.

Ο Ερμητικός Κήπος του Daniel Stolcius - Έμβλημα 94

Ο Ερμητικός Κήπος του Daniel Stolcius -  Έμβλημα 94

 Έμβλημα 94

Ludovic Lazarellus, ο Φιλόσοφος.

Αυτό που είδαμε και δημιουργήσαμε με τη βοήθεια της Φύσης

είναι το τέλειο Ελιξίριο.

Είναι το Ελιξίριο που εδώ και καιρό παράγουμε με τη βοήθεια της Φύσης,

και το έχουμε δει με τα ίδια μας τα μάτια.

Και έτσι το ώριμο πουλί του Δία στεφανώνεται από τον Απόλλωνα,

και δεν φοβάται τη δύναμή σου, τολμηρή φωτιά.

EMBLEM 94

Ludovic Lazarellus, the Philosopher.

What we have see and made with the help of Nature

is the perfect Elixir.

It is the Elixir that we have long produced with Nature’s help,

And seen with our own eyes.

And so the mature bird of Jove is crowned by Apollo,

And does not fear your strength, bold fire.

Source: Based on emblem 14 from Splendor solis manuscript.

Η αιτία διάλυσης της Θεοσοφικής Εταιρίας στην Γερμανία - Rudolf Steiner και Ροδοσταυρισμός - Η απογοήτευση του Rudolf Steiner πριν τον θάνατό του.

 

Η αιτία διάλυσης της Θεοσοφικής Εταιρίας στην Γερμανία -  Rudolf Steiner και Ροδοσταυρισμός - Η απογοήτευση του Rudolf Steiner πριν τον θάνατό του - Charles Webster Leadbeater και Rudolf Steiner.

Η αιτία διάλυσης της Θεοσοφικής Εταιρίας στην Γερμανία

Η κύρια αιτία που ο Rudolf Steiner διέλυσε τη θεοσοφική εταιρία στη Γερμανία ήταν η βαθιά διαφωνία του Rudolf Steiner με την κατεύθυνση που είχε πάρει η Θεοσοφική Εταιρεία υπό την ηγεσία της Annie Besant και του Charles Webster Leadbeater. Η άμεση αφορμή ήταν η ανακήρυξη του Jiddu Krishnamurti ως του αναμενόμενου «Παγκόσμιου Διδασκάλου» ή νέας ενσάρκωσης του Χριστού.

Ο Steiner θεωρούσε ότι αυτό ήταν θεμελιωδώς λανθασμένο για διάφορους λόγους:

Πίστευε ότι το γεγονός του Χριστού ήταν μοναδικό στην ιστορία και δεν μπορούσε να επαναληφθεί με μια νέα φυσική ενσάρκωση.

Υποστήριζε ότι η «Δευτέρα Παρουσία» του Χριστού θα εκδηλωνόταν σε πνευματικό ή αιθερικό επίπεδο και όχι μέσω ενός συγκεκριμένου ανθρώπου.

Θεωρούσε ότι η Θεοσοφική Εταιρεία απομακρυνόταν από την αντικειμενική πνευματική έρευνα προς μια μορφή προσωπολατρίας και μεσσιανισμού.

Η σύγκρουση κορυφώθηκε το 1912–1913. Όταν η Γερμανική θεοσοφική οργάνωση, με επικεφαλής τον Steiner, αρνήθηκε να αποδεχθεί την αναγνώριση του Krishnamurti ως Παγκόσμιου Διδασκάλου, η διεθνής Θεοσοφική Εταιρεία διέγραψε το Γερμανικό Τμήμα. Ως αποτέλεσμα, ο Steiner και οι συνεργάτες του ίδρυσαν το 1913 την Ανθρωποσοφική Εταιρεία.

Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι η υπόθεση του Krishnamurti ήταν η άμεση αφορμή, αλλά όχι η μοναδική αιτία που συνέβη αυτό. Οι διαφορές είχαν ήδη συσσωρευτεί επί χρόνια και αφορούσαν:

Τη μεθοδολογία της πνευματικής έρευνας (ο Steiner έδινε έμφαση στη συστηματική εσωτερική γνώση),

Τη διαφορετική ερμηνεία του Χριστού και του Χριστιανικού εσωτερισμού,

Τη μετατόπιση της Θεοσοφικής Εταιρείας προς ανατολικές θρησκευτικές αντιλήψεις, ενώ ο Steiner επιδίωκε μια σύνθεση που είχε ως κέντρο τον Χριστιανισμό.

Είναι ενδιαφέρον ότι λίγα χρόνια αργότερα, το 1929, ο ίδιος ο Krishnamurti διέλυσε την Order of the Star και απέρριψε δημόσια τον ρόλο του ως «Παγκόσμιου Διδασκάλου», δηλώνοντας ότι η αλήθεια δεν μπορεί να οργανωθεί μέσα από καμία θρησκευτική ή πνευματική οργάνωση.

Rudolf Steiner και Ροδοσταυρισμός

Ο Rudolf Steiner αργότερα υποστήριξε ότι ο Ροδοσταυρισμός αποτελούσε την αυθεντική δυτική μορφή της εσωτερικής γνώσης, κατάλληλη για τη σύγχρονη ευρωπαϊκή συνείδηση.

Οι βασικές του θέσεις ήταν οι εξής:

1. Η Δύση χρειάζεται τη δική της εσωτερική παράδοση

Ο Steiner θεωρούσε ότι η Θεοσοφική Εταιρεία στρεφόταν ολοένα και περισσότερο προς τον ινδουισμό, τον βουδισμό και άλλες ανατολικές παραδόσεις. Δεν αμφισβητούσε την αξία τους, αλλά πίστευε ότι ο σύγχρονος δυτικός άνθρωπος έπρεπε να αναπτύξει την πνευματικότητά του μέσα από τη δική του πολιτισμική εξέλιξη.

2. Ο Χριστός ως κεντρικό γεγονός της ανθρώπινης εξέλιξης

Για τον Steiner, το Μυστήριο του Γολγοθά ήταν το καθοριστικό γεγονός της παγκόσμιας ιστορίας. Υποστήριζε ότι ο Ροδοσταυρισμός διατηρούσε αυτή τη χριστοκεντρική αντίληψη, ενώ η Θεοσοφική Εταιρεία, κατά τη γνώμη του, την υποβάθμιζε υπέρ μιας γενικής σύνθεσης ανατολικών διδασκαλιών.

3. Ο Ροδοσταυρισμός ως "επιστημονική" μύηση.

Ο Steiner χρησιμοποιούσε τον όρο «ροδοσταυρική μύηση» για να περιγράψει μια πορεία πνευματικής ανάπτυξης που:

Δεν απαιτεί απομόνωση από τον κόσμο,

Συμβαδίζει με την επιστημονική σκέψη,

Βασίζεται στη συνειδητή άσκηση της σκέψης και όχι κυρίως στον μυστικισμό ή την έκσταση.

4. Δεν ισχυριζόταν ότι ίδρυσε νέο Ροδοσταυρικό τάγμα.

Είναι σημαντικό ότι ο Steiner δεν δήλωσε ποτέ πως ανήκε σε κάποιο ιστορικό Ροδοσταυρικό τάγμα ούτε ότι ίδρυσε ένα νέο. Χρησιμοποιούσε τον όρο περισσότερο για να περιγράψει ένα πνευματικό ρεύμα παρά μια συγκεκριμένη οργάνωση.

Σε πολλές διαλέξεις του έλεγε ότι η αποστολή του ήταν να παρουσιάσει την «Πνευματική Επιστήμη» σε μορφή κατάλληλη για τη δυτική συνείδηση. Ο Ροδοσταυρισμός, κατά τον Steiner, αποτελούσε τη συνέχεια της δυτικής εσωτερικής παράδοσης, η οποία συνδύαζε:

Τον Χριστιανισμό,

Τη φιλοσοφία,

Τη φυσική επιστήμη,

Και την άμεση πνευματική εμπειρία.

Δε θεωρούσε λοιπόν ότι «εγκατέλειψε» τη Θεοσοφία για τον Ροδοσταυρισμό. Αντιθέτως, υποστήριζε ότι η Ανθρωποσοφία ήταν η φυσική εξέλιξη της αληθινής δυτικής εσωτερικής παράδοσης, της οποίας ο Ροδοσταυρισμός ήταν ο κύριος φορέας.

Από ιστορική σκοπιά, οι μελετητές επισημαίνουν ότι η έμφαση του Steiner στον Ροδοσταυρισμό υπήρχε ήδη πριν από τη ρήξη με τη Θεοσοφική Εταιρεία, αλλά ενισχύθηκε σημαντικά μετά το 1912–1913. Έτσι, υπάρχει διάκριση ανάμεσα στη δική του ερμηνεία (ότι αποκάλυπτε μια προϋπάρχουσα δυτική εσωτερική παράδοση) και στην ιστορική ερμηνεία (ότι η έμφαση αυτή εντάθηκε και ως απάντηση στη θεοσοφική στροφή προς την Ανατολή και στην υπόθεση του Krishnamurti).

Η απογοήτευση του Rudolf Steiner πριν τον θάνατό του

Υπάρχουν αρκετές μαρτυρίες ότι ο Rudolf Steiner αισθανόταν, στα τελευταία χρόνια της ζωής του (1924–1925), ότι το έργο του είχε μείνει ανολοκλήρωτο. Ωστόσο, είναι σημαντικό να διακρίνουμε ανάμεσα σε όσα είπε ο ίδιος και στις μεταγενέστερες αναμνήσεις των μαθητών του.

Μετά την πυρκαγιά που κατέστρεψε το πρώτο Goetheanum την παραμονή της Πρωτοχρονιάς 1922–23, ο Steiner αφιέρωσε τεράστιο μέρος της ενέργειάς του στην αναδιοργάνωση της Ανθρωποσοφικής Εταιρείας και στην ανέγερση του δεύτερου Goetheanum.

Το 1924 η υγεία του επιδεινώθηκε σοβαρά. Παρ' όλα αυτά συνέχισε να δίνει διαλέξεις και να εργάζεται σχεδόν αδιάκοπα. Τον Σεπτέμβριο του 1924 σταμάτησε πλέον τις δημόσιες εμφανίσεις και εργάστηκε από το δωμάτιό του μέχρι τον θάνατό του, στις 30 Μαρτίου 1925.

Σε αρκετές τελευταίες επιστολές και συζητήσεις του εξέφρασε την αίσθηση ότι:

Υπήρχαν ακόμη σημαντικές πλευρές της πνευματικής επιστήμης που δεν είχε προλάβει να παρουσιάσει,

Οι συνεργάτες του δεν είχαν ακόμη κατανοήσει πλήρως τη μέθοδο της πνευματικής έρευνας,

Η Ανθρωποσοφική Εταιρεία αντιμετώπιζε εσωτερικές συγκρούσεις που εμπόδιζαν την αποστολή της.

Δεν υπάρχει, όμως, κάποιο γνωστό κείμενο όπου να λέει απερίφραστα: «Απέτυχα» ή «το έργο μου απέτυχε». Αντίθετα, η αίσθηση είναι περισσότερο ότι ο χρόνος δεν του επαρκούσε.

Στενοί συνεργάτες όπως η Ita Wegman και η Marie Steiner περιγράφουν έναν άνθρωπο που είχε επίγνωση ότι πλησίαζε το τέλος του και που συχνά επαναλάμβανε πως πολλά από όσα ήθελε να μεταδώσει θα έπρεπε να τα συνεχίσουν άλλοι. Μετά τον θάνατό του, αρκετοί μαθητές ερμήνευσαν αυτή τη στάση ως βαθιά απογοήτευση.

Οι ερευνητές συνήθως αναφέρουν ότι ο Steiner πιθανότατα θεωρούσε ανολοκλήρωτα:

Τη συστηματική παρουσίαση της πνευματικής επιστήμης,

Την εδραίωση της Ελεύθερης Ανώτατης Σχολής Πνευματικής Επιστήμης στο Goetheanum,

Την εκπαίδευση επαρκούς αριθμού ανθρώπων που θα μπορούσαν να συνεχίσουν ανεξάρτητα την πνευματική έρευνα,

Την εφαρμογή των ιδεών του στην κοινωνική ανανέωση, την ιατρική, την παιδαγωγική και τη γεωργία.

Οι περισσότεροι ιστορικοί συμφωνούν ότι ο Steiner πέθανε σε μια περίοδο κατά την οποία βρισκόταν στο μέσο μιας νέας φάσης του έργου του. Η αναδιοργάνωση της Ανθρωποσοφικής Εταιρείας είχε μόλις αρχίσει, το δεύτερο Goetheanum δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί και αρκετοί κύκλοι διαλέξεων διακόπηκαν από τον θάνατό του.

Επομένως, είναι εύλογο να πούμε ότι ένιωθε πως το έργο του παρέμενε ανολοκλήρωτο. Είναι όμως λιγότερο ακριβές να υποστηριχθεί ότι πέθανε με τη βεβαιότητα πως είχε αποτύχει. Αυτή η δεύτερη διατύπωση προέρχεται κυρίως από μεταγενέστερες ερμηνείες των μαθητών και όχι από σαφείς δικές του δηλώσεις.

Charles Webster Leadbeater και Rudolf Steiner

Η γνώμη του Rudolf Steiner για τον Charles Webster Leadbeater εξελίχθηκε με τον χρόνο. Στα πρώτα χρόνια της συνεργασίας του με τη Θεοσοφική Εταιρεία απέφευγε τις δημόσιες προσωπικές επιθέσεις, αλλά μετά τη ρήξη τους έγινε ιδιαίτερα επικριτικός, κυρίως για τη μέθοδο και τις διδασκαλίες του, όχι τόσο για τον χαρακτήρα του.

Οι βασικές διαφωνίες του ήταν οι εξής:

1. Αμφισβητούσε τη μέθοδο της «διορατικότητας»

Ο Leadbeater ισχυριζόταν ότι μπορούσε να παρατηρεί υπεραισθητούς κόσμους με αστρική όραση και δημοσίευε λεπτομερείς περιγραφές για:

Την ατλαντική εποχή,

Τις προηγούμενες ζωές ανθρώπων,

Τα λεπτοφυή σώματα,

Τους «Διδασκάλους» (Masters).

Ο Steiner θεωρούσε ότι τέτοιες εμπειρίες δεν ήταν κατ' ανάγκη αντικειμενικές. Υποστήριζε ότι η πνευματική έρευνα απαιτεί αυστηρή πειθαρχία της σκέψης, γιατί διαφορετικά ο ερευνητής μπορεί να συγχέει πραγματικές πνευματικές αντιλήψεις με εικόνες του αστρικού κόσμου ή προσωπικές προβολές.

2. Διαφωνούσε έντονα για τον Χριστό

Αυτή ήταν ίσως η μεγαλύτερη διαφορά.

Ο Leadbeater και η Annie Besant υποστήριζαν ότι ο «Χριστός» είναι ένα υψηλό πνευματικό Ον που μπορεί να εκδηλωθεί επανειλημμένα μέσω διαφορετικών ανθρώπων και ότι ο Jiddu Krishnamurti επρόκειτο να γίνει ο νέος φορέας του.

Ο Steiner απέρριπτε αυτή την ιδέα ως θεμελιώδες λάθος. Για εκείνον, η ενσάρκωση του Χριστού στον Ιησού ήταν μοναδικό κοσμικό γεγονός και δεν επρόκειτο να επαναληφθεί.

3. Επέκρινε τον αποκρυφισμό της Θεοσοφικής Εταιρείας

Ο Steiner θεωρούσε ότι ο Leadbeater είχε μεταφέρει στη Θεοσοφία μια κουλτούρα έντονου αποκρυφισμού, με έμφαση σε μυστικούς δασκάλους, μυήσεις και ψυχικές εμπειρίες. Ο ίδιος επιδίωκε μια «πνευματική επιστήμη» που, κατά την άποψή του, θα ήταν περισσότερο ελέγξιμη μέσω της εσωτερικής πειθαρχίας και της λογικής.

4. Δεν επικεντρωνόταν στις προσωπικές κατηγορίες

Ο Leadbeater είχε κατηγορηθεί ήδη από το 1906 για ανάρμοστη σεξουαλική καθοδήγηση ανηλίκων, γεγονός που προκάλεσε σοβαρό σκάνδαλο στη Θεοσοφική Εταιρεία. Αν και ο Steiner γνώριζε την υπόθεση, στις δημόσιες τοποθετήσεις του δεν φαίνεται να βασίζει την κριτική του σε αυτές τις κατηγορίες. Προτιμούσε να επικρίνει τις διδασκαλίες και τη μέθοδο του Leadbeater, θεωρώντας ότι εκεί βρισκόταν το ουσιαστικό πρόβλημα.

Ο Steiner δεν παρουσίαζε συνήθως τον Leadbeater ως απατεώνα ή κακόβουλο άνθρωπο. Τον θεωρούσε όμως πνευματικά πλανημένο και πίστευε ότι οι διδασκαλίες του οδηγούσαν τη Θεοσοφική Εταιρεία σε σοβαρές αποκλίσεις από αυτό που ο ίδιος θεωρούσε αυθεντική εσωτερική γνώση.

Από ιστορική σκοπιά, οι ερευνητές συμφωνούν ότι η σύγκρουση Steiner–Leadbeater δεν ήταν κυρίως προσωπική· αντανακλούσε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το τι συνιστά έγκυρη εσωτερική γνώση. Ο Leadbeater έδινε έμφαση στη διορατική εμπειρία και στην παράδοση των «Διδασκάλων», ενώ ο Steiner υποστήριζε ότι η πνευματική γνώση πρέπει να κατακτάται μέσω μιας αυστηρά καλλιεργημένης, συνειδητής γνωστικής διαδικασίας.

Μια εργασία από τον G.J.P.