Alchymia Archetypica : Θεουργία, Εσωτερική Μεταμόρφωση και Ιστοριογραφία της Αλχημείας από τον Hereward Tilton

Alchymia Archetypica : 

Θεουργία, Εσωτερική Μεταμόρφωση και Ιστοριογραφία της Αλχημείας από τον Hereward Tilton

Αυτή η αντίληψη του δέκατου ένατου αιώνα για την αλχημεία ως μια λίγο πολύ αποκλειστικά πνευματική, υποκειμενική επιδίωξη προέκυψε ως φυσικό επακόλουθο της προόδου της επιστήμης του Διαφωτισμού και της κατάρρευσης των εργαστηριακών αλχημικών παραδειγμάτων, ιδίως της μείωσης της αξιοπιστίας της μετατροπής των μετάλλων. Ως εκ τούτου, οι απόψεις των Blavatsky, Wilder και Hitchcock αποτελούν µέρος µιας ευρύτερης µεταδιαφωτιστικής επανεκτίµησης των εσωτεριστικών παραδόσεων που χαρακτηρίζουν τον αποκρυφισµό του δέκατου ένατου αιώνα, η οποία συνδέεται µε µια σημαντική ύφεση στην πρακτική της εργαστηριακής αλχηµείας. Είναι σαφές ότι αυτή ήταν μια σχετικά καθυστερημένη εξέλιξη. Όπως θα δούμε, μεταξύ των μασονικών ανώτερων βαθμίδων η "πνευματική αλχημεία" συνυπήρχε με μια εργαστηριακή αλχημεία που διατηρήθηκε σε σχετικά μεγάλη κλίμακα μέχρι τις τελευταίες δεκαετίες του δέκατου όγδοου αιώνα.

Παρ' όλα αυτά, η Ελευθεροτεκτονική οικειοποίηση του αλχημιστικού συμβολισμού (όπως τη συναντάμε, για παράδειγμα, στη Rite Ecossais philosophique, βλ. Bogdan 2007:107-120) αποτέλεσε αναμφίβολα σημαντική πηγή για την πνευματική αλχημεία του δέκατου ένατου αιώνα. Ο Hitchcock, γιος ενός επιφανούς μασόνου του Βερμόντ, συγκρίνει ρητά την αντίληψή του για την πνευματική αλχημεία ως ένα συγκαλυμμένο δόγμα ηθικής κάθαρσης και αναγέννησης με τη "μυστική γλώσσα" του τεκτονισμού, που χρησιμοποιούνταν για να επικοινωνούν "μεταξύ των μυημένων, δόγματα για τα οποία είχαν πάρει "όρκο" να μην μιλήσουν άμεσα" (Hitchcock 1857: 151). Η επιρροή του τεκτονισμού είναι επίσης εμφανής στο έργο μιας άλλης εκπροσώπου της αποκλειστικά πνευματικής ερμηνείας της αλχημείας, της Mary Anne Atwood (1817-1910). Στο ανώνυμα δημοσιευμένο έργο της Suggestive Inquiry into the Hermetic Mystery

(1850), η Atwood πρότεινε ότι ο αλχημικός συμβολισμός αντανακλούσε μια υπολογισμένη προσπάθεια παραπλάνησης όσων αναζητούσαν στον εξωτερικό κόσμο μια τελειότητα που βρισκόταν μόνο μέσα στον άνθρωπο. Βασιζόμενη στις διδασκαλίες του ζωικού μαγνητισμού, προσπάθησε να δείξει ότι "ο άνθρωπος [...] είναι το πραγματικό εργαστήριο της ερμητικής τέχνης, η ζωή του το αντικείμενο, το μεγάλο αποστακτήριο, το πράγμα που αποστάζει και το πράγμα που αποστάζει, και η Αυτογνωσία [...] είναι η ρίζα κάθε αλχημικής παράδοσης" (153). Είναι ενδεικτικό ότι περιγράφει επίσης την αλχημική τέχνη ως ένα είδος Ελευθεροτεκτνισμού", δηλώνοντας ότι η προσπάθεια των αλχημιστών να τελειοποιήσουν τη Φύση και να οικοδομήσουν ένα "αθάνατο οικοδόμημα του Φωτός" θα μπορούσε να επιτευχθεί μόνο από έναν "Master Mason" ή "Μεγάλο Αρχιτέκτονα" (460). Στο τέλος του Suggestive Inquiry διαφημίζεται ένα άλλο έργο της Άτγουντ: ένα ποίημα για τον αλχημιστικό συμβολισμό στο οποίο "οι μασονικοί τύποι θεωρούνται συγκαλυμμένες αναφορές στην Ερμητική Τέχνη" (533). Το ποίημα αυτό δεν δημοσιεύθηκε ποτέ και μάλιστα, για λόγους που δεν είναι ακόμη απολύτως σαφείς, η Άτγουντ ονόμασε τα περισσότερα αντίτυπα της Suggestive Inquiry και τα κατέστρεψε.

Η Λίθος των Φιλοσόφων είναι ο Χριστός

Η Λίθος των Φιλοσόφων είναι ο Χριστός

Ωστόσο, το ελιξήριο είναι ταυτόχρονα τριπλό στη φύση του, ένα γεγονός το οποίο μας έχει καταθέσει ο Ερμής Τρισμέγιστος.21 

Αυτή είναι μια αναφορά στο πέμπτο κεφάλαιο του μεσαιωνικού Tractatus Aureus Hermetis Trismegisti, στο οποίο ο Ερμής ισχυρίζεται ότι σε όλη τη Φύση υπάρχουν τρία πράγματα, αρχή, μέση και τέλος - μια δήλωση που επαναλαμβάνει ο Maier στον δέκατο τρίτο ύμνο του.

Αυτά τα τρία πράγματα περικλείονται από τον Θεό όπως και το ελιξήριο περιέχει τη χαοτική πρώτη ύλη, τη διαδικασία του καθαρισμού και την τελική τελειότητα μέσα στον εαυτό της.

Η αντίληψη της Λίθου των Φιλοσόφων ως μια παν περικλειόμενη οντότητα είναι ευρέως διαδεδομένη στη βιβλιογραφία, που εκτείνεται ως τα πρώιμα ελληνικά-αιγυπτιακά κείμενα, μια μαρτυρία, για παράδειγμα, ο ουροβόρος (εικόνα 6) ή ο "ναός της λίθου" που δεν έχει "ούτε αρχή ούτε τέλος μέσα στον οίκο του" όπως μας αναφέρει ο Ζωσίμος.

Οι συγκεκριμένες αναφορές του Maier στην Τριάδα στον δέκατο τρίτο ύμνο του μπορεί επίσης να είναι μια παραπομπή στον παραδοσιακό Χριστιανικό διαχωρισμό της Δημιουργίας σε τρεις εποχές: την αρχή κάτω από τον Θεό, τη μέση κάτω από τον Χριστό και το τέλος κάτω από το Άγιο Πνεύμα.

Επιπλέον, στο ίδιο απόσπασμα του Tractatus ureus στο οποίο αναφέρεται ο Maier, ο Ερμής ισχυρίζεται ότι μεταξύ του Ουρανού και της Γης πρέπει να υπάρχει ένα τρίτο, δηλαδή ένας Μεσολαβητής.

Έτσι, ο Maier κάνει και πάλι ένα παραλληλησμό μεταξύ της Λίθου των Φιλοσόφων και του Χριστού ως ενσαρκωμένου Θεού και λυτρωτή της ύλης, την οποία διερευνά περαιτέρω στον τριακοστό ύμνο της Υμνοσοφίας.25

From : The Quest for the Phoenix By Hereward Tilton (2003)

Alchymia Archetypica By Hereward Tilton 2

Alchymia Archetypica By Hereward Tilton

A practicing laboratory alchemist, Fludd carefully explains to his readers that his use of the term «alchemy» for such supernatural processes is not metaphorical. There is, he tells us, an «archetypal alchemy» (Alchymia archetypica) which governs processes in both the macrocosm of the universe and the microcosm of man: nature operates in her «chymical laboratory» through imitation of this archetypal alchemy, though not without the spagyric power of the archetypal agent or divine spirit residing in the sun (Fludd 1633: 77-78). 

Both the alchemy of human and divine artifice and that of the created natural world follow the archetypal alchemical laws of an «uncreated nature», which is eternal wisdom and the divine logos. Hence, Fludd argues, the word «alchemy» legitimately pertains as much to supernatural matters as it does to natural and artificial (78).
Here we should note that the conceptualisation of theurgy with the use of alchemical symbolism does not always constitute «a mere rhetorical embellishment or didactic exemplification» of an essentially non-alchemical pursuit (Principe and Newman 2001: 398): in the work of Dee and Fludd we are dealing with an activity we might indeed follow Fludd in terming «archetypal alchemy». 

The sweeping compass of this alchemy is expressed in three emblems from Fludd’s magnum opus, Utriusque cosmi, maioris scilicet et minoris, metaphysica, physica, atque technica historia (1617-21). With regard to the macrocosm, Fludd was firmly wedded to the Ptolemaic system: hence at the centre of the first figure lies the earth, correlated in the microcosm of man with the genitalia as the basest of organs. In microcosmic matters Fludd was similarly medieval, adhering to the Galenic conception of the human body as the site of the distillation of ever-finer spiritus. Within the body the four humors correspond to the sublunary elements of earth, water, air and fire, above which lie the seven planetary spheres. The planets and their spirits rule over particular organs and members, and the highest faculties in man, ratio, intellectus and men, correspond and grant access to the supernatural empyrean realm of God and His angels (figures 2, 3).

In Fludd’s work both the universe at large and the spiritual processes within the microcosm of man mirror the transformations observable within the laboratory alchemical vessel; what is more, the spirit operative within the various macrocosmic and microcosmic manifestations of this archetypal alchemy is of divine origin, in accordance with Ficino’s equation of the alchemists’ quintessence with the spiritus mundi transmitting occult virtue from heavenly to earthly bodies (Ficino 1989: 257; cf. Matton 1993: 143-148; Kahn 2007: 65-66).

From the book : Alchymia Archetypica By Hereward Tilton

Alchymia Archetypica By Hereward Tilton 1

 

Alchymia Archetypica By Hereward Tilton 1

It is by means of this virtue that the Christian Cabalist effects an ascent through the heavenly spheres culminating in his own angelification or deification. Integrating Neoplatonic and Hermetic currents of thought and practice with a heterodox Christian interpretation of the Jewish Kabbalah, this central esoteric tradition of the Renaissance must figure henceforth in scholarly historiographies of alchemy; in this regard the present paper is very much consonant with the anti-eclectic historiography proposed by Hanegraaff (2012: 152, 377-379).

Indeed, to the best of my knowledge the phrase «spiritual alchemy» itself first occurs in an esoteric context in the work of a Christian Cabalist, the Englishman Robert Fludd (1574-1637). The work is the Clavis philosophiæ et alchymiæ Fluddanæ (1633), and the context is Marin Mersenne’s dispute with Fludd concerning the latter’s defense of the elusive Rosicrucian fraternity. 

The Catholic Mersenne objected in particular to Fludd’s Christian Cabalistic account of the human soul’s union with the divine men or agent intellect, which seemed to make man the equal of God; he also disputed Fludd’s assertion that «the righteous man is an alchemist, who having found the Philosophers’ Stone makes himself immortal with it» (Fludd 1633: 75). Fludd (referring to himself in the third person) responds thus:

Fludd does not deny that the pious and just [iustus] man is a spiritual alchemist. 

But does Mersenne understand or discern the true alchemist? He, indeed, is someone who can distinguish falsehood from truth, vice from virtue, darkness from light, the impure stain of sin from the purity of the god-like soul, and separate them with the fire of the divine genius. For by this way and no other is leprous lead transformed into gold — with the necessary washing and cleansing, to be sure. Thus with tears, penitence and abstinence, sin is separated from that scintilla of supercelestial life, from that true gold (so I declare) procured by Christ. 

Thus the son of darkness, assisted in his own activity by a divine act of the Word, arises and is exalted into the son of God and light.
Thus the impious and unrighteous man, glorified by this spiritual alchemy, is elevated from the darkness into the light sphere of piety and righteousness.

From the book : Alchymia Archetypica By Hereward Tilton