Αποσυμβολισμός ενός περίπλοκου αλχημικού σχεδίου

Αποσυμβολισμός ενός περίπλοκου αλχημικού σχεδίου

Η εικόνα αυτή δεν είναι μια απλή «αλχημική» σύνθεση, είναι ουσιαστικά μια εικονογραφική κοσμολογία, όπου ο άνθρωπος/μύστης βρίσκεται στο κέντρο της σχέσης ανάμεσα στον Θεό, τα τέσσερα στοιχεία, τους πλανήτες και το Μεγάλο Έργο. 
Βεβαίως είναι μια σύγχρονη σύνθεση βασισμένη σε ερμητικά και αλχημικά μοτίβα, δεν είναι μια ιστορική χαλκογραφία. 
Επομένως μπορούμε να την διαβάσουμε συμβολικά, αλλά δεν πρέπει να θεωρήσουμε ότι όλα τα στοιχεία υπήρχαν έτσι σε κάποιο συγκεκριμένο παλαιό έργο.

1. Στην κορυφή βρίσκεται ο ακτινοβόλος Ήλιος με το τετραγράμματο: יהוה — YHWH

Δεν λειτουργεί εδώ απλώς ως εβραϊκό θρησκευτικό σύμβολο. Στην ερμητική ανάγνωση αντιπροσωπεύει την απόλυτη, άρρητη Πηγή από την οποία εκπορεύεται η κοσμική τάξη.
Οι ακτίνες που κατεβαίνουν από αυτόν προς το κέντρο είναι ιδιαίτερα σημαντικές. 
Δεν έχουμε απλώς «φως». Έχουμε την ιδέα της Θείας Πηγής, της κοσμικής εκπόρευσης, τα στοιχεία, την φύση, τον άνθρωπο και τέλος την πνευματική αναγέννηση. 

Και εδώ αρχίζει να θυμίζει έντονα την ερμητική ιδέα ότι ο άνθρωπος μπορεί να επιστρέψει προς την Πηγή μέσω της γνώσης (γνῶσις) και της εσωτερικής μεταμόρφωσης.

2. Γύρω από τον ναό υπάρχει ένας κυκλικός ουράνιος κόσμος γεμάτος άστρα. Ο κύκλος είναι πολύ σημαντικός στην αλχημική εικονογραφία: συμβολίζει τον Κόσμο ως ολότητα.

Δεν υπάρχει αρχή και τέλος, για αυτό ο κύκλος μπορεί να συμβολίζει: την αιωνιότητα, τον κοσμικό κύκλο, την anima mundi, συμπαντική ψυχή, την περιοδικότητα της φύσης, τον κύκλο θανάτου και αναγέννησης αλλά και την ολοκλήρωση του Μεγάλου Έργου.

Η εικόνα λοιπόν μπορεί να διαβαστεί ως ένας κόσμος μέσα στον οποίο βρίσκεται ο ναός της μεταμόρφωσης.

3. Τα τέσσερα στοιχεία. Στις τέσσερις πλευρές βλέπουμε:

AER — Αέρας

IGNIS — Φωτιά

AQVA — Νερό

TERRA — Γη

Αυτά δεν είναι απλώς φυσικά στοιχεία, στην αλχημική σκέψη είναι τέσσερις καταστάσεις της κοσμικής ύλης.

AER — Αέρας

Συνδέεται με:

το πνεύμα,

την αναπνοή,

την κίνηση,

τον νου,

την ανύψωση.

Είναι το στοιχείο που ανεβαίνει.

IGNIS — Φωτιά

Συνδέεται με:

την μεταμόρφωση,

τον καθαρμό,

την ενέργεια,

την θέληση,

το θείο φως.

Και κυρίως η φωτιά μετατρέπει μία κατάσταση της ύλης σε άλλη για αυτό είναι τόσο σημαντική στην αλχημεία.

AQVA — Νερό

Το νερό συνδέεται με:

την διάλυση,

το ασυνείδητο,

την ψυχή,

την κάθαρση,

την επιστροφή στην αρχική κατάσταση.

Αλχημικά μπορούμε να σκεφτούμε: solve → διάλυση.

TERRA — Γη

Η Γη είναι:

ύλη,

σώμα,

σταθερότητα,

κρυστάλλωση,

μορφή.

Άρα έχουμε μια πολύ όμορφη τετραδική ακολουθία: Γη → Νερό → Αέρας → Φωτιά και η εσωτερική διαδικασία είναι η μεταμόρφωση της πυκνής ύλης προς λεπτότερες καταστάσεις.

4. Οι δύο μεγάλες κολώνες, εδώ η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα. Οι δύο κολώνες θυμίζουν έντονα το αρχέτυπο των δύο πυλώνων: τις δύο αντίθετες αρχές που συγκρατούν τον Ναό.

Μπορούν να διαβαστούν ως:

αρσενικό / θηλυκό,

ενεργητικό / παθητικό,

θείο / γήινο,

Sol / Luna,

θείο πυρ / ύλη,

πνεύμα / σώμα.

Δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντιστοιχίσουμε μηχανικά κάθε κολώνα σε μία συγκεκριμένη αρχή. Η ουσία είναι ότι ο ναός βρίσκεται ανάμεσα σε δύο πόλους. Και αυτό είναι κατεξοχήν αλχημικό διότι η αλχημεία δεν καταστρέφει απλώς τις αντιθέσεις αλλά προσπαθεί να τις ενώσει.

5. Τα πλανητικά σύμβολα

Στις κολώνες υπάρχουν μια σειρά από πλανητικά/μεταλλουργικά σύμβολα.

Εδώ έχουμε την κλασική αλχημική σχέση:

Πλανήτης - Μέταλλο - Βασική συμβολική ποιότητα

☉ Ήλιος - Χρυσός - τελείωση

☽ Σελήνη - Άργυρος - ψυχή / αντανάκλαση

☿ Ερμής - Υδράργυρος - μεταμόρφωση

♀ Αφροδίτη - Χαλκός - έλξη / ένωση

♂ Άρης - Σίδηρος - δύναμη

♃ Δίας - Κασσίτερος - επέκταση

♄ Κρόνος - Μόλυβδος - βάρος / όριο

Εδώ λοιπόν οι κολώνες δεν είναι απλώς αρχιτεκτονικές και μπορούν να θεωρηθούν σαν ο κατακόρυφος άξονας της πλανητικής δημιουργίας.

Η τοποθέτηση του Κρόνου και του Δία ψηλά, δεξιά και αριστερά, δημιουργεί μια ωραία αντίθεση:

♄ Κρόνος — περιορισμός

↔

♃ Δίας — επέκταση

Ο ένας συστέλλει, ο άλλος διευρύνει.

6. Ο Κρόνος και ο Δίας στην κορυφή

Εδώ υπάρχει ένα από τα πιο ωραία σημεία της σύνθεσης.

Αριστερά: ♄ Κρόνος

Δεξιά: ♃ Δίας

Συμβολικά μπορούμε να τους δούμε σαν τις δύο μεγάλες κοσμικές δυνάμεις:

όριο ↔ επέκταση

Ο Κρόνος είναι η αρχή της μορφής, της βαρύτητας, του χρόνου και της αναγκαιότητας. Ο Δίας είναι η αρχή της ανάπτυξης, της τάξης, της ευρυχωρίας και της μεγέθυνσης.
Ο μυημένος πρέπει να μάθει να κινείται ανάμεσα στις δύο αυτές δυνάμεις.

7. Το μεγάλο κυκλικό αντικείμενο στο κέντρο είναι ίσως το σημαντικότερο σύμβολο ολόκληρης της εικόνας. Έχουμε έναν κύκλο μέσα στον ναό, γεμάτο γεωμετρικές γραμμές, πλανητικά/αλχημικά σημεία και έναν κεντρικό σταυρό.
Ο κύκλος μπορεί να θεωρηθεί ως: ο μικρόκοσμος. Ενώ ο εξωτερικός κοσμικός κύκλος είναι ο: μακρόκοσμος.
Έτσι δημιουργείται: Macrocosmos → Microcosmos και ανάμεσά τους βρίσκεται ο άνθρωπος.
Αυτό είναι μία από τις θεμελιώδεις ερμητικές ιδέες: ὁ ἄνω κόσμος και ὁ κάτω κόσμος αντανακλούν ο ένας τον άλλον.

8. Ο χρυσός σταυρός

Στο κέντρο βρίσκεται ένας χρυσός σταυρός. Ο σταυρός εδώ μπορεί να διαβαστεί με δύο επίπεδα. 
Κοσμολογικά οι τέσσερις βραχίονες παραπέμπουν στις τέσσερις κατευθύνσεις και στα τέσσερα στοιχεία. Άρα: σταυρός = ο κόσμος που έχει οργανωθεί γύρω από ένα κέντρο.
Αλχημικά ο σταυρός μπορεί να γίνει σύμβολο της συνάντησης των αντιθέτων.

Ο οριζόντιος άξονας: κόσμος / ύλη και ο κάθετος: ουρανός / πνεύμα.

Στο σημείο όπου τέμνονται βρίσκεται το κέντρο της μεταμόρφωσης.

9. Το κόκκινο τριαντάφυλλο και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο όμορφο σύμβολο της σύνθεσης. Το κόκκινο τριαντάφυλλο βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο του σταυρού.

Το τριαντάφυλλο μπορεί να συμβολίζει:

την άνθηση,

την αποκάλυψη,

πνευματική αφύπνιση,

την τελείωση,

την αγάπη,

το μυστικό που ανοίγει σταδιακά.

Στη Ροδοσταυρική παράδοση η σημασία του γίνεται ακόμη βαθύτερη: Ρόδο + Σταυρός = η άνθηση της ζωής και του πνεύματος μέσα στον κόσμο της ύλης. Το γεγονός ότι το τριαντάφυλλο είναι κόκκινο μπορεί επίσης να συνδεθεί με την τελική αλχημική φάση, την rubedo.

10. Το λευκό τριαντάφυλλο. Κάτω από το κόκκινο υπάρχει ένα δεύτερο, λευκό τριαντάφυλλο.

Αυτό δημιουργεί μία πολύ ενδιαφέρουσα κάθετη σχέση: Λευκό → Κόκκινο που θυμίζει: Albedo → Rubedo

Η albedo είναι η λεύκανση/κάθαρση.

Η rubedo είναι η ερυθρότητα/τελείωση.

Έτσι το σχέδιο μπορεί να διαβαστεί σαν μία κάθετη αλχημική μεταμόρφωση, το λευκό δεν έχει ακόμη γίνει κόκκινο διότι το κόκκινο είναι η ολοκληρωμένη άνθηση.

11. Η σκάλα. Κάτω από το κέντρο υπάρχει μια μικρή χρυσή σκάλα. Αυτό είναι εξαιρετικά χαρακτηριστικό σύμβολο μυητικής εικονογραφίας.

Η σκάλα σημαίνει: άνοδος από το κατώτερο στο ανώτερο. Αλλά εδώ υπάρχει μια ιδιαιτερότητα η σκάλα οδηγεί προς το κέντρο, όχι απλώς προς τον ουρανό. 
Άρα δεν είναι απλώς «ανεβαίνω στον ουρανό» Είναι ανεβαίνω προς το κέντρο του εαυτού μου. Και αυτό μας φέρνει κατευθείαν στην ερμητική έννοια του ανθρώπου ως μικρόκοσμου.

12. «IGNIS △ SPIRITVS»

Στη βάση διαβάζουμε: IGNIS △ SPIRITVS

δηλαδή: Φωτιά — Πνεύμα με το τρίγωνο της φωτιάς.

Αυτό είναι πολύ σημαντικό, το τρίγωνο με την κορυφή προς τα πάνω είναι το κλασικό αλχημικό σύμβολο της Φωτιάς.

Άρα η βάση λέει ουσιαστικά: IGNIS → SPIRITVS

Η φωτιά γίνεται ο φορέας της ανόδου του πνεύματος και αυτό μπορεί να θεωρηθεί ολόκληρη η «μηχανή» του σχεδίου.

13. Οι φλόγες που κατεβαίνουν από τον Ήλιο, εδώ παρατηρούμε κάτι το παράδοξο: Η φωτιά βρίσκεται πάνω, αλλά κατεβαίνει προς τα κάτω.

Αυτό ανατρέπει την κανονική φυσική κίνηση της φωτιάς. 

Συμβολικά όμως είναι απολύτως σωστό: το Θείο Φως κατέρχεται στην ύλη.

Και στη συνέχεια ο άνθρωπος πρέπει να κάνει την αντίστροφη κίνηση: ύλη → ψυχή → πνεύμα → Πηγή.

Έτσι έχουμε δύο κινήσεις: 

Κάθοδος YHWH → Φως → κόσμος → ύλη

Άνοδος ύλη → άνθρωπος → πνεύμα → Θεία Πηγή

Αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, το βαθύτερο νόημα ολόκληρης της σύνθεσης.

14. Ο ναός βρίσκεται στο εσωτερικό του κοσμικού κύκλου άρα δεν είναι ένας εξωτερικός ναός, είναι ο εσωτερικός ναός του ανθρώπου.
Ο εξωτερικός κόσμος είναι ο μακρόκοσμος, ο ναός είναι ο μικρόκοσμος. Και στο κέντρο του ναού βρίσκεται το αλχημικό έργο.

Επομένως μπορούμε να διαβάσουμε: Κόσμος → Ναός → Κέντρο → Ρόδο → Μεταμόρφωση.

15. Η συνολική ανάγνωση

Αν συμπυκνώσουμε όλη την εικόνα σε μία μόνο συμβολική ακολουθία, θα έλεγα:

Θεία Πηγή

↓

Φως

↓

Κόσμος

↓

Τέσσερα στοιχεία

↓

Πλανητικές δυνάμεις

↓

Άνθρωπος / Ναός

↓

Albedo — Λευκό Ρόδο

↓

Rubedo — Κόκκινο Ρόδο

↓

Spiritus

↓

Επιστροφή στην Πηγή

Και εδώ βρίσκεται κάτι που συνδέεται πολύ όμορφα με αυτό που συζητούσαμε για τον Ερμητισμό και τον Hanegraaff. Η εικόνα δεν παρουσιάζει την ερμητική φιλοσοφία ως απλή θεωρία για το σύμπαν. Την παρουσιάζει ως δρόμο μεταμόρφωσης. Ο κόσμος είναι ο ναός, ο άνθρωπος είναι ο μικρόκοσμος. 
Τα στοιχεία και οι πλανήτες είναι οι δυνάμεις που πρέπει να εναρμονιστούν και η φωτιά είναι η μεταμορφωτική δύναμη.

Το ρόδο είναι η άνθηση της εσωτερικής φύσης και το κέντρο είναι η ένωση του ανθρώπου με την κοσμική/θεία Πηγή. 

Μια εργασία από τον G.J.P.